CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowania cen na granicach Unii Europejskiej, który wyrównuje koszty emisji CO₂ między towarami produkowanymi w UE a importowanymi spoza niej. Jego celem jest zapobieganie tzw. „ucieczce emisji” – przenoszeniu produkcji do krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych. Od października 2023 r. importerzy wybranych towarów muszą raportować emisje wbudowane w sprowadzane produkty, a od 2026 r. będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM.

Najważniejsze punkty

• CBAM to opłata wyrównawcza – ma zrównać koszty emisji CO₂ dla towarów importowanych z tymi, które ponoszą producenci unijni w ramach EU ETS.
• Dotyczy wybranych branż – cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór oraz niektóre produkty pochodne (np. śruby, przewody).
• Okres przejściowy (2023–2025) – importerzy składają kwartalne raporty o emisjach, bez obowiązku zakupu certyfikatów.
• Pełne wdrożenie od 2026 r. – konieczność rejestracji jako zgłaszający CBAM i nabywanie certyfikatów odpowiadających emisjom wbudowanym w towary.
• Odpowiedzialność leży po stronie importera – to on musi zebrać dane o emisjach od producentów spoza UE i złożyć deklaracje.
• Brak możliwości „przerzucenia” obowiązku – nawet jeśli producent zagraniczny nie dostarczy danych, importer musi raportować (stosując wartości domyślne).
• Sankcje za brak zgłoszeń – kary finansowe za nieterminowe lub błędne raporty oraz za brak certyfikatów po 2026 r.

Czym jest CBAM?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm dostosowania cen na granicach, wprowadzony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956. W praktyce działa jak opłata wyrównawcza za emisje CO₂ wbudowane w towary importowane do UE.

Zobacz naszą ofertę: Raporty CBAM

Po co powstał CBAM?

Unia Europejska stopniowo zaostrza przepisy klimatyczne – producenci w UE muszą kupować uprawnienia do emisji CO₂ w ramach systemu EU ETS (Emissions Trading System). To podnosi koszty produkcji. Bez mechanizmu wyrównawczego firmy mogłyby przenosić produkcję do krajów o luźniejszych przepisach (tzw. carbon leakage – ucieczka emisji), co nie zmniejszyłoby globalnych emisji, a jedynie przesunęło problem.

CBAM ma:

• Wyrównać warunki konkurencji – importowane towary będą obciążone podobnym kosztem emisji jak te produkowane w UE.
• Zachęcić producentów spoza UE do redukcji emisji – im niższa emisja, tym niższy koszt CBAM.
• Chronić unijny przemysł przed nieuczciwą konkurencją ze strony krajów bez polityki klimatycznej.

Kogo dotyczy CBAM?

Branże i towary objęte mechanizmem

CBAM obejmuje wybrane sektory energochłonne o wysokim ryzyku ucieczki emisji:

Cement – klinkier cementowy, cement portlandzki

Żelazo i stal – pręty, blachy, rury, śruby, druty stalowe

Aluminium – aluminium nieobrobione, wyroby z aluminium

Nawozy – nawozy azotowe, amoniak, kwas azotowy

Energia elektryczna – import energii elektrycznej

Wodór – wodór i mieszaniny zawierające wodór

Produkty pochodne – wyroby stalowe (np. konstrukcje), przewody aluminiowe

Lista kodów CN (Nomenklatury Scalonej) jest szczegółowo określona w załącznikach do rozporządzenia CBAM.

Kto musi działać?

Importerzy – przedsiębiorcy sprowadzający towary objęte CBAM do UE (w tym Polska).

Zgłaszający CBAM – od 2026 r. importer musi uzyskać status „zgłaszającego CBAM” (autoryzacja przez organy celne).

Przedstawiciele celni – mogą działać w imieniu importera, ale odpowiedzialność pozostaje po stronie importera.

Nie dotyczy:

• Towarów tranzytowych (nie wprowadzanych do obrotu w UE).
• Małych przesyłek o wartości poniżej 150 EUR.
• Towarów z krajów objętych EU ETS lub powiązanych systemami (np. Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria – pod pewnymi warunkami).

Jak działa CBAM? Harmonogram wdrożenia

Faza przejściowa (1.10.2023 – 31.12.2025)

W tym okresie obowiązuje raportowanie – importerzy składają kwartalne raporty CBAM do organów krajowych (w Polsce: KOBiZE – Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami). Nie trzeba jeszcze kupować certyfikatów CBAM. Celem tej fazy jest zebranie danych, przygotowanie firm i testowanie systemu.

Co trzeba raportować?

• Ilość importowanych towarów (masa netto).
• Emisje wbudowane (bezpośrednie + pośrednie, jeśli dostępne).
• Kraj pochodzenia, instalacja produkcyjna.
• Ewentualna cena emisji zapłacona w kraju pochodzenia.

Jeśli producent zagraniczny nie dostarczy danych, importer stosuje wartości domyślne (zazwyczaj wyższe, co zwiększa przyszły koszt).

Pełne wdrożenie (od 1.01.2026)

Od 2026 roku zaczyna obowiązywać pełny system:

Rejestracja jako zgłaszający CBAM – importer musi uzyskać autoryzację w swoim kraju UE.

Zakup certyfikatów CBAM – raz w roku importer kupuje certyfikaty odpowiadające emisjom wbudowanym w towary sprowadzone w roku poprzednim.

Cena certyfikatu – oparta na średniej cenie uprawnień do emisji w EU ETS (publikowana co tydzień przez Komisję Europejską).

Odliczenia – jeśli producent zapłacił za emisje w kraju pochodzenia (np. w lokalnym systemie handlu emisjami), można odliczyć tę kwotę.

Przykład:

Importujesz 100 ton stali o emisji 2 tony CO₂/tonę stali = 200 ton CO₂. Jeśli cena certyfikatu CBAM wynosi 80 EUR/tonę CO₂, zapłacisz 16 000 EUR (minus ewentualne odliczenia za opłaty w kraju pochodzenia).

Mini-słowniczek pojęć

CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism – mechanizm dostosowania cen na granicach UE, wyrównujący koszty emisji CO₂.

EU ETS – Emissions Trading System – unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂, obejmujący producentów w UE.

Kody CN – Nomenklatura Scalona – ośmiocyfrowy kod klasyfikujący towary w handlu międzynarodowym (używany w celnictwie UE).

KOBiZE – Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polska instytucja przyjmująca raporty CBAM w fazie przejściowej.

Zgłaszający CBAM – podmiot autoryzowany do importu towarów objętych CBAM i składania deklaracji rocznych (od 2026 r.).

Emisje wbudowane – suma emisji CO₂ powstałych podczas produkcji towaru (bezpośrednie z procesu + pośrednie z energii elektrycznej).

Wartości domyślne – standardowe (zazwyczaj zawyżone) wskaźniki emisji stosowane, gdy producent nie dostarczy rzeczywistych danych.

PUESC – Portal Urzędu Elektronicznego Systemu Celnego – system, przez który składa się raporty CBAM w Polsce (w fazie przejściowej).

Jak przygotować się do CBAM? Kroki dla importera

Krok 1: Sprawdź, czy Twoje towary są objęte CBAM

Zweryfikuj kody CN importowanych produktów w załącznikach do rozporządzenia CBAM.

Krok 2: Zbierz dane o emisjach od dostawców

Skontaktuj się z producentami i poproś o informacje o emisjach wbudowanych w towary. Im wcześniej to zrobisz, tym lepiej.

Krok 3: Zarejestruj się w systemie raportowania

W Polsce: załóż konto w PUESC, uzyskaj dostęp do modułu CBAM (w fazie przejściowej).

Krok 4: Składaj kwartalne raporty (do końca 2025 r.)

Terminy: do miesiąca po zakończeniu kwartału (np. raport za Q1 do 30 kwietnia).

Krok 5: Przygotuj się do autoryzacji jako zgłaszający CBAM (od 2026 r.)

Złóż wniosek do organu celnego, spełnij wymogi (np. brak zaległości podatkowych, zdolność do raportowania).

Krok 6: Zaplanuj budżet na certyfikaty CBAM

Oszacuj roczne emisje wbudowane i monitoruj ceny uprawnień w EU ETS.

Krok 7: Wdróż procedury wewnętrzne

Wyznacz osoby odpowiedzialne, ustal proces zbierania danych, archiwizuj dokumentację (wymagane przez 4 lata).

Tabela: CBAM krok po kroku – co, kiedy, kto?

Raportowanie (faza testowa) | 2023–2025 (kwartalnie)
Obowiązek: Składanie raportów o emisjach wbudowanych w towary
Odpowiedzialny: Importer

Autoryzacja | Do końca 2025 r.
Obowiązek: Uzyskanie statusu zgłaszającego CBAM
Odpowiedzialny: Importer

Zakup certyfikatów | Od 2026 r. (rocznie)
Obowiązek: Nabycie certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom z poprzedniego roku
Odpowiedzialny: Zgłaszający CBAM

Deklaracja roczna | Do 31 maja każdego roku
Obowiązek: Złożenie deklaracji CBAM za rok poprzedni
Odpowiedzialny: Zgłaszający CBAM

Zwrot niewykorzystanych certyfikatów | Do 30 czerwca
Obowiązek: Możliwość odsprzedaży nadwyżki certyfikatów
Odpowiedzialny: Zgłaszający CBAM

FAQ – najczęstsze pytania o CBAM

Czy CBAM to nowy podatek?

Nie, CBAM nie jest podatkiem. To mechanizm wyrównawczy – opłata za emisje CO₂ wbudowane w towary, analogiczna do kosztów, które ponoszą producenci w UE w ramach EU ETS.

Czy małe firmy też muszą raportować CBAM?

Tak, jeśli importują towary objęte CBAM, niezależnie od wielkości firmy. Wyjątek: przesyłki poniżej 150 EUR wartości celnej.

Co jeśli mój dostawca z Chin odmawia podania danych o emisjach?

Musisz złożyć raport, stosując wartości domyślne emisji (określone przez Komisję Europejską). Są one zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste, co zwiększy Twój koszt certyfikatów od 2026 r. Warto negocjować z dostawcą lub rozważyć zmianę źródła.

Czy CBAM dotyczy towarów kupowanych przez internet (e-commerce)?

Tak, jeśli towary są objęte CBAM i przekraczają próg 150 EUR. Odpowiedzialność spoczywa na importerze (może to być platforma, pośrednik lub odbiorca – zależy od warunków dostawy).

Jak obliczyć emisje wbudowane, jeśli producent nie ma certyfikowanych danych?

W fazie przejściowej można stosować oszacowania oparte na dokumentacji producenta. Od 2026 r. wymagane będą dane zweryfikowane przez niezależnego weryfikatora (zgodnie z metodyką CBAM) lub wartości domyślne.

Czy można uniknąć CBAM, importując przez kraj trzeci?

Nie. CBAM dotyczy kraju pochodzenia towaru (gdzie został wyprodukowany), a nie kraju wysyłki. Próba obejścia przepisów może skutkować sankcjami celnymi.

Jakie kary grożą za nieprzestrzeganie CBAM?

W fazie przejściowej: kary za brak lub błędne raporty (w Polsce do 50 000 EUR). Od 2026 r.: kary za brak certyfikatów (od 3 do 5-krotności ceny certyfikatu za każdą niezgłoszoną tonę CO₂) oraz możliwe zawieszenie autoryzacji.

Czy CBAM obejmie w przyszłości więcej branż?

Tak, Komisja Europejska planuje rozszerzenie CBAM na kolejne sektory (np. chemikalia organiczne, polimery) po 2030 r. Harmonogram będzie zależał od oceny skutków i negocjacji.

Błędy i pułapki – czego unikać?

• Ignorowanie obowiązku raportowania – nawet w fazie przejściowej brak raportu = kara.
• Poleganie wyłącznie na dostawcy – to importer odpowiada za dane; brak informacji od producenta nie zwalnia z obowiązku.
• Stosowanie nieprawidłowych kodów CN – błędna klasyfikacja towaru może prowadzić do pominięcia obowiązku lub zawyżenia kosztów.
• Brak archiwizacji dokumentów – organy mogą żądać dowodów przez 4 lata wstecz.
• Niedoszacowanie kosztów – wartości domyślne emisji są wysokie; warto inwestować w pozyskanie rzeczywistych danych od producentów.
• Opóźnienia w autoryzacji – proces uzyskania statusu zgłaszającego CBAM może trwać kilka miesięcy; nie zostawiaj tego na ostatnią chwilę.
• Mylenie CBAM z EU ETS – to dwa odrębne systemy; CBAM dotyczy importu, EU ETS produkcji w UE (choć są powiązane cenowo).

Co dalej? Następne kroki

1. Zweryfikuj swoje towary

Sprawdź kody CN i potwierdź, czy są objęte CBAM (lista w rozporządzeniu lub na stronie Komisji Europejskiej).

2. Skontaktuj się z dostawcami

Poproś o dane o emisjach lub zacznij szukać dostawców oferujących produkty niskoemisyjne.

3. Zapoznaj się z systemem raportowania

Odwiedź stronę KOBiZE (Polska) lub odpowiedniego organu w swoim kraju UE.

4. Rozważ wsparcie eksperta

Jeśli import towarów CBAM to istotna część Twojego biznesu, warto skonsultować się z doradcą ds. celnych lub klimatycznych.

5. Monitoruj zmiany przepisów

CBAM jest nowym mechanizmem; Komisja Europejska publikuje aktualizacje, wytyczne i akty wykonawcze.

Jeśli potrzebujesz pomocy w przygotowaniu do CBAM, możemy udostępnić szczegółowy poradnik krok po kroku – skontaktuj się z nami, aby dowiedzieć się więcej.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – pełny tekst prawny CBAM.
• Komisja Europejska – strona dedykowana CBAM – oficjalne wytyczne, FAQ, akty wykonawcze.
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – informacje dla importerów w Polsce, instrukcje raportowania.
• Dyrekcja Generalna ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) – interpretacje celne, kody CN.
• Portal PUESC – system elektroniczny do składania raportów CBAM w Polsce (faza przejściowa).
• Akty delegowane i wykonawcze Komisji Europejskiej dotyczące CBAM – szczegółowe metodyki obliczania emisji.

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy CBAM są złożone i mogą wymagać indywidualnej interpretacji w zależności od specyfiki działalności. W razie wątpliwości zalecamy konsultację z ekspertem ds. prawa celnego lub klimatycznego oraz weryfikację aktualnych wytycznych w oficjalnych źródłach.