CBAM EU (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowań granicznych wprowadzony przez Unię Europejską, który nakłada opłaty na import towarów o wysokiej emisyjności CO₂. Jego celem jest wyrównanie kosztów emisji między producentami unijnymi a importerami spoza UE, aby zapobiec tzw. ucieczce emisji (carbon leakage) i chronić konkurencyjność europejskiego przemysłu.

Najważniejsze punkty

• CBAM obowiązuje od 1 października 2023 roku – najpierw w fazie przejściowej (raportowanie), od 2026 roku w pełnej formie (opłaty).
• Dotyczy wybranych branż: cement, energia elektryczna, nawozy, żelazo i stal, aluminium, wodór.
• Importerzy muszą raportować emisje CO₂ związane z importowanymi towarami i kupować certyfikaty CBAM.
• Cena certyfikatu CBAM jest powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS.
• Mechanizm ma zapobiegać ucieczce emisji – sytuacji, w której produkcja przenosi się poza UE do krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych.
• Obowiązki spoczywają na importerach – to oni muszą rejestrować się, raportować i nabywać certyfikaty.
• Kraje trzecie mogą uzyskać zwolnienie, jeśli mają równoważny system opłat za emisje CO₂.

Czym jest CBAM EU?

CBAM EU (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm dostosowań granicznych, który wprowadza opłaty na import towarów wytwarzanych z wysoką emisją dwutlenku węgla. Mechanizm ten jest częścią pakietu „Fit for 55″ i ma wspierać realizację celu neutralności klimatycznej UE do 2050 roku.

CBAM działa jako uzupełnienie systemu handlu uprawnieniami do emisji EU ETS. Podczas gdy EU ETS nakłada koszty emisji na producentów w UE, CBAM wyrównuje te koszty dla towarów importowanych spoza Unii. Dzięki temu europejscy producenci nie są w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej wobec importerów z krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych.

Jak działa mechanizm CBAM?

Faza przejściowa (2023–2025)

Od 1 października 2023 roku do końca 2025 roku trwa okres przejściowy. W tym czasie importerzy muszą:

• Raportować emisje CO₂ związane z importowanymi towarami objętymi CBAM.
• Składać kwartalne raporty do krajowych organów (w Polsce: KOBiZE).
• Nie płacą jeszcze opłat – to czas na przygotowanie i zbieranie danych.

Pełne wdrożenie (od 2026 roku)

Od 1 stycznia 2026 roku CBAM zaczyna działać w pełnej formie:

1. Importerzy muszą się zarejestrować jako upoważnieni deklaranci CBAM.
2. Obliczają emisje wbudowane w importowane towary (emisje bezpośrednie i pośrednie).
3. Kupują certyfikaty CBAM odpowiadające ilości emisji CO₂.
4. Składają roczną deklarację CBAM do 31 maja każdego roku za rok poprzedni.
5. Zwracają certyfikaty odpowiadające emisjom z importu.

Cena certyfikatu CBAM jest ustalana na podstawie średniej ceny uprawnień do emisji w systemie EU ETS.

Kogo dotyczy CBAM?

Branże objęte mechanizmem

CBAM obejmuje następujące sektory (według kodów CN):

Sektor	Przykładowe towary
Cement	Klinkier cementowy, cement portlandzki
Energia elektryczna	Import energii elektrycznej
Nawozy	Nawozy azotowe, amoniak
Żelazo i stal	Wyroby stalowe, żeliwo surowe, pręty, blachy
Aluminium	Aluminium nieobrobione, wyroby z aluminium
Wodór	Wodór i mieszaniny wodoru

Lista może być rozszerzana w przyszłości o kolejne sektory.

Kto ma obowiązki?

• Importerzy towarów objętych CBAM do UE.
• Upoważnieni deklaranci CBAM – podmioty zarejestrowane w krajowym organie (w Polsce: KOBiZE).
• Producenci spoza UE – pośrednio, poprzez konieczność dostarczania danych o emisjach.

Słowniczek pojęć

Pojęcie	Znaczenie
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – mechanizm dostosowań granicznych w UE
EU ETS	System handlu uprawnieniami do emisji w Unii Europejskiej
Emisje wbudowane	Emisje CO₂ powstałe podczas produkcji towaru (bezpośrednie i pośrednie)
Certyfikat CBAM	Dokument elektroniczny potwierdzający prawo do importu towaru o określonej emisyjności
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – organ w Polsce odpowiedzialny za CBAM
Kody CN	Nomenklatura Scalona – system klasyfikacji towarów w UE
Carbon leakage	Ucieczka emisji – przenoszenie produkcji do krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych
PUESC	Platforma Unijna do Ewidencji Systemu CBAM – system IT do obsługi CBAM

Jakie są obowiązki importera?

W fazie przejściowej (2023–2025)

1. Zidentyfikuj towary objęte CBAM – sprawdź kody CN importowanych produktów.
2. Zbieraj dane o emisjach – od producentów lub na podstawie wartości domyślnych.
3. Składaj kwartalne raporty – do 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca, 31 października.
4. Rejestruj się w systemie PUESC – platforma unijna do obsługi CBAM.

Od 2026 roku (pełne wdrożenie)

1. Uzyskaj status upoważnionego deklaranta CBAM – złóż wniosek do KOBiZE (w Polsce).
2. Oblicz emisje wbudowane – na podstawie danych od producenta lub wartości domyślnych.
3. Kup certyfikaty CBAM – w ilości odpowiadającej emisjom z importu.
4. Złóż roczną deklarację CBAM – do 31 maja za rok poprzedni.
5. Zwróć certyfikaty – odpowiadające emisjom z importu.

Jak obliczyć emisje wbudowane?

Emisje wbudowane to suma:

• Emisji bezpośrednich – powstałych bezpośrednio w procesie produkcji towaru.
• Emisji pośrednich – związanych z energią elektryczną zużytą do produkcji (jeśli dotyczy).

Metody obliczania

Metoda	Opis
Dane rzeczywiste	Producent dostarcza zweryfikowane dane o emisjach z procesu produkcji
Wartości domyślne	Komisja Europejska publikuje wartości domyślne dla poszczególnych towarów i krajów pochodzenia

Uwaga: Wartości domyślne są zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste emisje, co może zwiększyć koszty. Warto uzyskać dane rzeczywiste od producenta.

Ile kosztują certyfikaty CBAM?

Cena certyfikatu CBAM jest ustalana jako średnia tygodniowa cena uprawnień do emisji w systemie EU ETS. Komisja Europejska publikuje cenę certyfikatu regularnie.

Zobacz naszą ofertę: raportowanie CBAM

Przykład:

• Jeśli średnia cena uprawnień EU ETS wynosi 80 EUR/tonę CO₂, to tyle samo kosztuje certyfikat CBAM.
• Jeśli importujesz towar o emisjach wbudowanych 10 ton CO₂, musisz kupić certyfikaty za 800 EUR.

Czy są zwolnienia z CBAM?

Tak, w niektórych przypadkach:

• Kraje z równoważnym systemem opłat za emisje – jeśli kraj pochodzenia towaru ma system porównywalny z EU ETS, importer może uzyskać zwolnienie lub obniżenie opłaty.
• Małe przesyłki – towary o wartości poniżej określonego progu mogą być zwolnione (szczegóły w przepisach wykonawczych).
• Towary objęte EU ETS – jeśli producent w UE już płaci za emisje w EU ETS, nie płaci dodatkowo CBAM.

FAQ – najczęstsze pytania o CBAM EU

1. Czy CBAM dotyczy eksportu z UE?
Nie. CBAM dotyczy wyłącznie importu towarów do Unii Europejskiej. Eksport nie jest objęty tym mechanizmem.

2. Czy muszę raportować emisje, jeśli importuję niewielkie ilości?
Tak, w fazie przejściowej obowiązek raportowania dotyczy wszystkich importerów towarów objętych CBAM, niezależnie od ilości. Od 2026 roku mogą obowiązywać progi zwolnień.

3. Skąd wziąć dane o emisjach od producenta spoza UE?
Powinieneś poprosić producenta o raport emisji zgodny z metodologią CBAM. Jeśli producent nie dostarczy danych, możesz użyć wartości domyślnych publikowanych przez Komisję Europejską.

4. Co grozi za brak raportowania lub błędy w deklaracji?
Brak raportowania lub błędy mogą skutkować karami finansowymi nałożonymi przez krajowy organ (w Polsce: KOBiZE). Wysokość kar jest określona w przepisach krajowych.

5. Czy CBAM zastąpi bezpłatne uprawnienia w EU ETS?
Tak, stopniowo. W miarę wdrażania CBAM, bezpłatne uprawnienia dla sektorów objętych mechanizmem będą wycofywane (do 2034 roku).

6. Czy mogę przenieść obowiązki CBAM na producenta spoza UE?
Nie. Obowiązki związane z CBAM (raportowanie, kupno certyfikatów) spoczywają na importerze w UE, nie na producencie.

7. Gdzie mogę sprawdzić, czy mój towar jest objęty CBAM?
Sprawdź kod CN (Nomenklatura Scalona) towaru w rozporządzeniu CBAM lub na stronie Komisji Europejskiej. W Polsce pomoc oferuje KOBiZE.

8. Czy CBAM dotyczy towarów z Wielkiej Brytanii, Norwegii, Szwajcarii?
Tak, CBAM dotyczy importu z wszystkich krajów spoza UE, chyba że kraj ma równoważny system opłat za emisje i zostanie zwolniony.

Błędy i pułapki

• Brak rejestracji w terminie – opóźnienie w rejestracji jako upoważniony deklarant może uniemożliwić import od 2026 roku.
• Używanie wyłącznie wartości domyślnych – wartości domyślne są zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste emisje, co zwiększa koszty.
• Nieprawidłowe kody CN – błędna klasyfikacja towaru może prowadzić do błędów w raportowaniu i kar.
• Brak komunikacji z producentem – bez danych od producenta trudno obliczyć rzeczywiste emisje.
• Ignorowanie terminów raportowania – kwartalne raporty muszą być składane w terminie, inaczej grożą kary.
• Nieznajomość przepisów krajowych – każdy kraj UE ma własny organ odpowiedzialny za CBAM (w Polsce: KOBiZE) i własne procedury.
• Brak monitorowania zmian – przepisy CBAM są nowe i mogą być aktualizowane; warto śledzić komunikaty Komisji Europejskiej i KOBiZE.

Co dalej? – następne kroki

1. Sprawdź, czy Twoje towary są objęte CBAM – zweryfikuj kody CN importowanych produktów.
2. Zarejestruj się w systemie PUESC – platforma unijna do obsługi CBAM (jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś).
3. Skontaktuj się z producentami – poproś o dane o emisjach wbudowanych w towary.
4. Przygotuj procesy wewnętrzne – wdróż procedury zbierania danych, raportowania i zakupu certyfikatów.
5. Złóż raporty kwartalne – w fazie przejściowej (do końca 2025 roku).
6. Zaplanuj budżet na certyfikaty CBAM – od 2026 roku będziesz musiał kupować certyfikaty; oszacuj koszty na podstawie wolumenu importu i emisji.
7. Monitoruj zmiany przepisów – śledź komunikaty Komisji Europejskiej i KOBiZE.
8. Rozważ konsultację z ekspertem – jeśli masz wątpliwości dotyczące klasyfikacji towarów, obliczeń emisji lub procedur, skonsultuj się z doradcą specjalizującym się w CBAM.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – podstawowy akt prawny dotyczący CBAM.
• Komisja Europejska – strona oficjalna o CBAM – aktualne wytyczne, wartości domyślne, FAQ.
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – organ w Polsce odpowiedzialny za CBAM, procedury krajowe.
• Platforma PUESC (Platforma Unijna do Ewidencji Systemu CBAM) – system IT do rejestracji i raportowania.
• Rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej – szczegółowe zasady obliczania emisji, raportowania, wartości domyślne.
• Dyrekcja Generalna ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) – materiały edukacyjne, webinary, dokumenty techniczne.
• Oficjalne wytyczne krajowych organów celnych – procedury importowe, kontrole, sankcje.

CBAM EU to nowy mechanizm, który zmienia zasady importu towarów o wysokiej emisyjności do Unii Europejskiej. Jego celem jest ochrona klimatu i konkurencyjności europejskiego przemysłu. Importerzy muszą przygotować się na nowe obowiązki: raportowanie emisji, rejestrację, zakup certyfikatów. Kluczem do sukcesu jest wczesne przygotowanie, zbieranie danych od producentów i śledzenie zmian w przepisach.

Jeśli potrzebujesz pomocy w zrozumieniu obowiązków CBAM, przygotowaniu raportów lub wdrożeniu procedur – skonsultuj się z ekspertem ds. prawa celnego lub klimatu. Dobrze przygotowany importer uniknie kar i zminimalizuje koszty.