CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm wyrównawczy, który nakłada obowiązki raportowania emisji CO₂ na importerów wybranych towarów sprowadzanych spoza UE. W Polsce za weryfikację raportów CBAM odpowiada KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami). Od października 2023 obowiązuje okres przejściowy z raportowaniem kwartalnym, a od 2026 roku importerzy będą musieli kupować certyfikaty CBAM.

Najważniejsze punkty

• CBAM dotyczy importu cement, żelazo i stal, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór oraz wybrane produkty pochodne
• KOBiZE weryfikuje raporty CBAM składane przez polskich importerów i może nakładać kary za błędy lub brak raportowania
• Okres przejściowy (2023–2025) wymaga tylko raportowania emisji bez kupowania certyfikatów
• Od 1 stycznia 2026 rozpocznie się pełne wdrożenie z obowiązkiem zakupu certyfikatów CBAM
• Raporty składa się kwartalnie przez system CBAM Transitional Registry (do miesiąca po zakończeniu kwartału)
• Brak raportowania lub błędy mogą skutkować karami od 10 do 50 EUR za tonę niezgłoszonej emisji
• Nie każdy importer musi raportować – istnieją progi i wyłączenia (np. towary o małej wartości, towary w tranzycie)

Czym jest CBAM i dlaczego został wprowadzony?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowania cen na granicach Unii Europejskiej, który ma zapobiegać tzw. ucieczce emisji (carbon leakage). Chodzi o sytuację, w której europejskie firmy przenoszą produkcję do krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych lub gdy tańsze towary z takich krajów wypierają europejską produkcję.

CBAM wyrównuje koszty emisji CO₂ między towarami produkowanymi w UE (objętymi systemem EU ETS) a towarami importowanymi. Dzięki temu importerzy płacą za emisję wbudowaną w sprowadzane produkty, co ma chronić konkurencyjność europejskich producentów i wspierać cele klimatyczne UE.

Kogo dotyczy CBAM?

CBAM dotyczy importerów (firm lub osób), którzy sprowadzają do UE towary z listy objętych produktów. Obowiązek raportowania i – od 2026 roku – zakupu certyfikatów spoczywa na:

• Importerach bezpośrednich (zgłaszających towar do odprawy celnej)
• Przedstawicielach celnych działających na rzecz importera (jeśli umowa tak stanowi)
• Podmiotach, które nabyły prawo do rozporządzania towarem po jego wprowadzeniu na obszar celny UE

Nie dotyczy:

• Towarów w tranzycie (nie wprowadzanych do obrotu w UE)
• Przesyłek o wartości poniżej 150 EUR
• Towarów pochodzących z krajów objętych pełną integracją z EU ETS (obecnie: Islandia, Liechtenstein, Norwegia, Szwajcaria – pod pewnymi warunkami)

Jaka jest rola KOBiZE w systemie CBAM?

KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) pełni w Polsce funkcję właściwego organu (competent authority) w zakresie CBAM. Oznacza to, że:

• Weryfikuje raporty kwartalne CBAM składane przez polskich importerów
• Prowadzi kontrole poprawności danych o emisjach wbudowanych
• Nakłada kary za brak raportowania, błędy lub opóźnienia
• Wydaje decyzje administracyjne w sprawach CBAM
• Współpracuje z Komisją Europejską i organami celnymi

Importerzy z Polski składają raporty CBAM przez unijny system CBAM Transitional Registry, ale to KOBiZE odpowiada za ich weryfikację i egzekwowanie obowiązków.

Zobacz naszą ofertę: Raporty CBAM

Jakie towary są objęte CBAM?

CBAM obejmuje wybrane towary energochłonne i emisyjne, sklasyfikowane według kodów CN (Combined Nomenclature). Aktualna lista (stan na 2026) obejmuje:

Kategoria	Przykłady produktów
Cement	Klinkier, cement portlandzki, spoiwa hydrauliczne
Żelazo i stal	Surówka, wyroby walcowane, rury, pręty, konstrukcje stalowe
Aluminium	Aluminium nieobrobione, wyroby z aluminium
Nawozy	Nawozy azotowe, fosforowe, amoniak
Energia elektryczna	Import energii elektrycznej
Wodór	Wodór i mieszaniny zawierające wodór
Produkty pochodne	Śruby, wkręty, elektrody, niektóre wyroby stalowe

Uwaga: Lista może być rozszerzana. Komisja Europejska planuje objęcie kolejnych sektorów (np. polimery, chemikalia organiczne).

Jak wygląda raportowanie CBAM krok po kroku?

Okres przejściowy (2023–2025)

W okresie przejściowym importerzy nie kupują certyfikatów, ale muszą raportować emisje wbudowane w importowane towary.

Krok 1: Sprawdź, czy jesteś objęty obowiązkiem

• Czy importujesz towary z listy CBAM?
• Czy wartość przesyłki przekracza 150 EUR?
• Czy towar jest wprowadzany do obrotu w UE (nie jest w tranzycie)?

Jeśli tak – masz obowiązek raportowania.

Krok 2: Zbierz dane o emisjach wbudowanych

Musisz uzyskać od producenta (lub z innych wiarygodnych źródeł):

• Emisje bezpośrednie (z procesów produkcyjnych)
• Emisje pośrednie (z zużytej energii elektrycznej)
• Ilość wyprodukowanych towarów
• Ewentualne ceny CO₂ zapłacone w kraju pochodzenia

Jeśli nie możesz uzyskać rzeczywistych danych, możesz stosować wartości domyślne (default values) publikowane przez Komisję Europejską – ale są one zazwyczaj wyższe i mniej korzystne.

Krok 3: Zarejestruj się w systemie CBAM Transitional Registry

• Wejdź na platformę: CBAM Transitional Registry
• Zarejestruj się jako zgłaszający (declarant)
• Uzyskaj dostęp do systemu (wymaga uwierzytelnienia)

Krok 4: Złóż raport kwartalny

Raporty składa się do końca miesiąca następującego po zakończeniu kwartału:

• Q4 2023 → do 31 stycznia 2024
• Q1 2024 → do 30 kwietnia 2024
• itd.

Raport zawiera:

• Dane importera
• Kody CN towarów
• Kraj pochodzenia
• Instalację produkcyjną (jeśli znana)
• Ilość towarów (w tonach lub innych jednostkach)
• Emisje wbudowane (w tonach CO₂e)
• Ewentualne ceny CO₂ zapłacone za granicą

Krok 5: Przechowuj dokumentację

Zachowaj wszystkie dokumenty potwierdzające dane w raporcie przez co najmniej 4 lata (faktury, certyfikaty, korespondencję z producentem).

Pełne wdrożenie (od 2026 roku)

Od 1 stycznia 2026 roku importerzy będą musieli:

1. Uzyskać status upoważnionego zgłaszającego CBAM (CBAM authorized declarant) – wymaga złożenia wniosku do KOBiZE
2. Składać roczne deklaracje CBAM (do 31 maja roku następnego)
3. Kupować certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom wbudowanym w importowane towary
4. Rozliczać certyfikaty z rzeczywistymi emisjami (nadwyżki można odsprzedać, niedobory trzeba dokupić)

Szczegółowe procedury dla okresu pełnego wdrożenia będą doprecyzowane w kolejnych aktach wykonawczych.

Mini-słowniczek pojęć

Pojęcie	Znaczenie
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – unijny mechanizm wyrównawczy na granicach, nakładający obowiązki raportowania i opłaty za emisje CO₂ w importowanych towarach
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polski organ weryfikujący raporty CBAM
EU ETS	System handlu uprawnieniami do emisji UE – europejski rynek CO₂ dla instalacji przemysłowych
Emisje wbudowane	Emisje CO₂ powstałe podczas produkcji towaru (bezpośrednie + pośrednie)
Kod CN	Combined Nomenclature – ośmiocyfrowy kod klasyfikacji towarów w UE
CBAM Transitional Registry	Unijny system elektroniczny do składania raportów CBAM w okresie przejściowym
Upoważniony zgłaszający CBAM	Status nadawany przez organ krajowy (KOBiZE), wymagany od 2026 roku do składania deklaracji i zakupu certyfikatów
Wartości domyślne	Standardowe współczynniki emisji publikowane przez KE, stosowane gdy brak rzeczywistych danych od producenta

Najczęstsze pytania (FAQ)

1. Czy muszę raportować CBAM, jeśli importuję towary objęte tylko sporadycznie?

Tak, obowiązek raportowania dotyczy każdego importu towarów z listy CBAM, niezależnie od częstotliwości. Jeśli w danym kwartale nie było importu – nie składasz raportu za ten kwartał.

2. Co jeśli producent nie chce podać mi danych o emisjach?

Możesz zastosować wartości domyślne publikowane przez Komisję Europejską. Pamiętaj jednak, że są one zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste emisje, co od 2026 roku oznacza wyższe koszty certyfikatów CBAM.

3. Czy przedstawiciel celny musi składać raporty CBAM?

To zależy od umowy z importerem. Jeśli przedstawiciel celny działa jako przedstawiciel pośredni, obowiązek raportowania spoczywa na importerze. Jeśli działa jako przedstawiciel bezpośredni (we własnym imieniu), może być zobowiązany do raportowania – wymaga to ustaleń w umowie.

4. Jakie kary grożą za brak raportowania?

W okresie przejściowym KOBiZE może nałożyć karę od 10 do 50 EUR za każdą tonę niezgłoszonej emisji wbudowanej. Od 2026 roku kary będą surowsze i mogą obejmować także cofnięcie statusu upoważnionego zgłaszającego.

5. Czy mogę skorygować raport po terminie?

Tak, system pozwala na korektę raportów. Jeśli wykryjesz błąd, powinieneś jak najszybciej złożyć korektę. Dobrowolna korekta przed kontrolą KOBiZE może zmniejszyć lub wyeliminować karę.

6. Czy CBAM dotyczy reeksportu towarów?

Nie. Jeśli towar jest importowany do UE, a następnie reeksportowany poza UE bez wprowadzenia do obrotu, nie podlega CBAM. Musisz jednak udokumentować reeksport.

7. Jak KOBiZE weryfikuje raporty?

KOBiZE może żądać dokumentów potwierdzających dane (faktury, certyfikaty emisji, korespondencję z producentem), przeprowadzać kontrole oraz porównywać dane z deklaracjami celnymi. W razie wątpliwości może wszcząć postępowanie administracyjne.

8. Czy towary z Wielkiej Brytanii są objęte CBAM?

Tak, Wielka Brytania po Brexicie jest traktowana jako kraj trzeci, więc import towarów objętych CBAM z UK podlega raportowaniu (chyba że UK wynegocjuje specjalne porozumienie z UE w przyszłości).

Błędy i pułapki

• Brak rejestracji w systemie na czas – rejestracja może potrwać kilka dni, nie zostawiaj tego na ostatnią chwilę przed terminem raportu
• Stosowanie niewłaściwych kodów CN – upewnij się, że kod towaru faktycznie znajduje się na liście CBAM (nie wszystkie kody z danej kategorii są objęte)
• Pomijanie emisji pośrednich – raport musi zawierać zarówno emisje bezpośrednie, jak i pośrednie (z energii elektrycznej)
• Brak dokumentacji – nawet jeśli stosujesz wartości domyślne, zachowaj dowody, że próbowałeś uzyskać rzeczywiste dane od producenta
• Mylenie CBAM z EU ETS – to dwa różne systemy; CBAM dotyczy importu, EU ETS – instalacji produkcyjnych w UE
• Ignorowanie zmian w przepisach – regulacje CBAM są wciąż doprecyzowywane, śledź komunikaty KOBiZE i Komisji Europejskiej
• Zakładanie, że małe przesyłki są zwolnione – próg 150 EUR dotyczy wartości celnej pojedynczej przesyłki, nie łącznej wartości importu w kwartale

Co dalej? Konkretne kroki dla importera

1. Sprawdź swoje importy – przejrzyj faktury i deklaracje celne z ostatnich miesięcy, zidentyfikuj towary objęte CBAM
2. Skontaktuj się z dostawcami – poproś producentów o dane o emisjach wbudowanych (najlepiej w formie certyfikatu lub oświadczenia)
3. Zarejestruj się w CBAM Transitional Registry – jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś
4. Ustal wewnętrzne procedury – wyznacz osobę odpowiedzialną za CBAM, ustal harmonogram zbierania danych i składania raportów
5. Przygotuj się na 2026 rok – jeśli planujesz kontynuować import towarów objętych CBAM, złóż wniosek o status upoważnionego zgłaszającego do KOBiZE (procedura może potrwać kilka miesięcy)
6. Monitoruj zmiany – śledź stronę KOBiZE (www.kobize.pl) oraz portal Komisji Europejskiej poświęcony CBAM
7. Rozważ konsultację – jeśli import jest złożony lub wartościowy, skonsultuj się z doradcą specjalizującym się w CBAM (nie jest to porada prawna, ale wsparcie merytoryczne może zaoszczędzić czasu i kosztów)

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – podstawowy akt prawny ustanawiający CBAM
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 – szczegółowe zasady raportowania w okresie przejściowym
• Strona Komisji Europejskiej poświęcona CBAM – oficjalne wytyczne, FAQ, wartości domyślne
• Portal KOBiZE – komunikaty, instrukcje, formularze dla polskich importerów
• CBAM Transitional Registry – system do składania raportów
• Dyrekcja Generalna ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) – interpretacje i aktualizacje przepisów celnych związanych z CBAM
• Krajowa Administracja Skarbowa – informacje o procedurach celnych w kontekście CBAM

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące CBAM są wciąż doprecyzowywane, a ich interpretacja może zależeć od indywidualnej sytuacji importera. W razie wątpliwości zalecamy weryfikację informacji w oficjalnych źródłach lub konsultację z ekspertem ds. CBAM i prawa celnego.