CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm wyrównywania cen emisji CO₂ na granicy, który nakłada opłaty na import towarów z krajów o niższych standardach klimatycznych. PUESC (Pozwolenie na Uprawnienia do Emisji Substancji Cieplarnianych) to dokument potwierdzający prawo do emisji CO₂ w ramach systemu EU ETS, który jest podstawą rozliczeń CBAM. Oba mechanizmy mają zapobiegać „ucieczce emisji” poza UE i wyrównywać warunki konkurencji między producentami europejskimi a importerami.

Najważniejsze punkty

• CBAM obejmuje import wybranych towarów (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór) do UE od października 2023 r.
• PUESC to uprawnienia do emisji CO₂ w systemie EU ETS – ich cena wpływa bezpośrednio na wysokość opłat CBAM.
• Od 2026 r. importerzy będą musieli kupować certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom wbudowanym w towary.
• Obowiązki raportowe obowiązują już teraz – importerzy składają kwartalne deklaracje CBAM do KOBiZE.
• CBAM dotyczy nie tylko dużych firm – każdy importer objętych towarów musi się zgłosić i raportować.
• Brak zgłoszenia lub błędne dane mogą skutkować karami – sankcje finansowe są przewidziane w rozporządzeniach UE.
• PUESC i CBAM są ze sobą powiązane – cena PUESC na rynku EU ETS wyznacza wartość certyfikatów CBAM.

Czym jest CBAM?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowawczy wprowadzony przez Unię Europejską w ramach polityki klimatycznej Zielonego Ładu. Jego celem jest wyrównanie kosztów emisji CO₂ między producentami unijnymi (którzy płacą za emisje w systemie EU ETS) a importerami towarów z krajów trzecich, gdzie standardy klimatyczne są niższe lub nie istnieją.

Jak działa CBAM?

CBAM nakłada na importerów obowiązek:

1. Raportowania emisji wbudowanych w importowane towary (tzw. embedded emissions).
2. Zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających tym emisjom – od 2026 r.
3. Rozliczania się z krajowym organem (w Polsce: KOBiZE – Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami).

Cena certyfikatu CBAM jest powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS (PUESC). Jeśli producent w kraju pochodzenia towaru już zapłacił za emisje (np. w lokalnym systemie handlu emisjami), importer może odliczyć tę kwotę.

Zobacz naszą ofertę: raportowanie CBAM

Jakie towary obejmuje CBAM?

Obecnie CBAM dotyczy:

• Cementu (kody CN 2507–2523)
• Energii elektrycznej
• Nawozów (kody CN 2808, 3102, 3105)
• Żelaza i stali (kody CN 72, 73)
• Aluminium (kody CN 7601–7616)
• Wodoru (kody CN 2804 10 00)

Lista może być rozszerzana w kolejnych latach.

Czym jest PUESC?

PUESC (Pozwolenie na Uprawnienia do Emisji Substancji Cieplarnianych) to dokument wydawany przez właściwy organ (w Polsce: Ministerstwo Klimatu i Środowiska lub KOBiZE) w ramach systemu EU ETS (European Union Emissions Trading System).

Jak działa PUESC?

• Każde PUESC uprawnia do emisji 1 tony ekwiwalentu CO₂.
• Instalacje przemysłowe w UE (np. elektrownie, huty, cementownie) muszą posiadać PUESC odpowiadające ich rzeczywistym emisjom.
• PUESC można kupić na aukcjach lub na rynku wtórnym; ich cena jest zmienna i zależy od popytu i podaży.
• Cena PUESC wpływa bezpośrednio na cenę certyfikatów CBAM – to kluczowy mechanizm wyrównywania kosztów.

Dlaczego PUESC jest ważny dla CBAM?

CBAM został zaprojektowany tak, aby importerzy płacili za emisje CO₂ w towarach tyle samo, ile płacą producenci unijni za swoje PUESC. Dzięki temu unika się sytuacji, w której tańszy import z krajów o niskich standardach klimatycznych wypiera produkcję europejską.

Powiązanie CBAM i PUESC – jak to działa w praktyce?

Element	EU ETS (PUESC)	CBAM
Kogo dotyczy?	Instalacje przemysłowe w UE	Importerzy towarów z krajów trzecich
Co reguluje?	Emisje CO₂ z produkcji w UE	Emisje wbudowane w importowane towary
Jak się rozlicza?	Zakup PUESC na aukcjach/rynku	Zakup certyfikatów CBAM (od 2026)
Cena	Zmienna, rynkowa (np. 80–100 EUR/t CO₂)	Oparta na średniej cenie PUESC
Organ nadzorujący (PL)	KOBiZE, Ministerstwo Klimatu	KOBiZE

Przykład:
Firma w UE produkuje stal i płaci za PUESC (np. 90 EUR za tonę CO₂). Importer stali z Turcji musi zgłosić emisje wbudowane w tę stal i od 2026 r. kupić certyfikaty CBAM po cenie zbliżonej do 90 EUR/t CO₂. Jeśli producent turecki już zapłacił za emisje w lokalnym systemie, importer może odliczyć tę kwotę.

Kogo dotyczą CBAM i PUESC?

CBAM dotyczy:

• Importerów towarów objętych CBAM (nawet małych firm i jednoosobowych działalności gospodarczych).
• Przedstawicieli celnych działających w imieniu importerów.
• Producentów w krajach trzecich, którzy muszą dostarczyć dane o emisjach.

PUESC dotyczy:

• Instalacji przemysłowych w UE objętych systemem EU ETS (powyżej określonych progów mocy/emisji).
• Operatorów lotniczych (od 2012 r. lotnictwo jest w EU ETS).
• Pośrednio importerów – bo cena PUESC wyznacza cenę certyfikatów CBAM.

Obowiązki importera w ramach CBAM – krok po kroku

Faza przejściowa (2023–2025)

1. Zarejestruj się jako zgłaszający CBAM w KOBiZE (jeśli importujesz objęte towary).
2. Zbieraj dane o emisjach wbudowanych w towary (od producentów/dostawców).
3. Składaj kwartalne raporty CBAM do KOBiZE (terminy: 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca, 31 października).
4. Nie płacisz jeszcze za certyfikaty – to okres raportowy, bez opłat.

Faza definitywna (od 2026 r.)

1. Uzyskaj status upoważnionego zgłaszającego CBAM (wymaga zabezpieczenia finansowego).
2. Kupuj certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom w importowanych towarach.
3. Rozliczaj się rocznie z KOBiZE (termin: 31 maja roku następnego).
4. Oddawaj certyfikaty CBAM proporcjonalnie do zweryfikowanych emisji.

Mini-słowniczek pojęć

Pojęcie	Znaczenie
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – unijny mechanizm wyrównywania cen emisji CO₂ na granicy
PUESC	Pozwolenie na Uprawnienia do Emisji Substancji Cieplarnianych – dokument uprawniający do emisji 1 t CO₂ w systemie EU ETS
EU ETS	European Union Emissions Trading System – unijny system handlu uprawnieniami do emisji
Emisje wbudowane	Ilość CO₂ wyemitowana podczas produkcji towaru (ang. embedded emissions)
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polski organ nadzorujący CBAM i EU ETS
Kody CN	Kody Nomenklatury Scalonej – klasyfikacja celna towarów w UE
Upoważniony zgłaszający CBAM	Importer z uprawnieniem do składania deklaracji CBAM i zakupu certyfikatów (wymaga zabezpieczenia)
Certyfikat CBAM	Dokument potwierdzający opłacenie emisji wbudowanych w importowany towar (od 2026 r.)

---

FAQ – najczęstsze pytania

1. Czy CBAM dotyczy tylko dużych importerów?

Nie. CBAM dotyczy każdego importera towarów objętych mechanizmem, niezależnie od wielkości firmy. Nawet jednoosobowa działalność gospodarcza importująca stal lub cement musi się zarejestrować i raportować.

2. Czy muszę już teraz płacić za certyfikaty CBAM?

Nie, do końca 2025 r. obowiązuje faza przejściowa – musisz tylko raportować emisje wbudowane w towary. Opłaty za certyfikaty CBAM zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

3. Skąd mam wziąć dane o emisjach wbudowanych w towary?

Dane powinien dostarczyć producent lub dostawca towaru. Jeśli nie możesz ich uzyskać, możesz stosować wartości domyślne określone w rozporządzeniu UE (są one zazwyczaj wyższe, więc opłaci się pozyskać rzeczywiste dane).

4. Co to znaczy, że cena certyfikatu CBAM jest powiązana z PUESC?

Cena certyfikatu CBAM jest ustalana na podstawie średniej ceny PUESC na aukcjach EU ETS. Dzięki temu importerzy płacą tyle samo za emisje, co producenci unijni – to zapobiega nieuczciwej konkurencji.

5. Czy mogę odliczyć opłaty za emisje zapłacone w kraju pochodzenia towaru?

Tak, jeśli producent w kraju trzecim zapłacił za emisje w lokalnym systemie handlu emisjami (np. w Chinach, Korei Płd., Szwajcarii), możesz odliczyć tę kwotę od należności za certyfikaty CBAM. Musisz jednak przedstawić odpowiednie dokumenty.

6. Kto w Polsce nadzoruje CBAM?

W Polsce organem odpowiedzialnym za CBAM jest KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami). To tam składasz raporty i będziesz rozliczać certyfikaty od 2026 r.

7. Czy PUESC można kupić na wolnym rynku?

Tak. PUESC można kupić na aukcjach organizowanych przez państwa UE lub na rynku wtórnym (giełdy energii, platformy handlowe). Cena jest zmienna i zależy od popytu i podaży.

8. Co się stanie, jeśli nie zgłoszę się do CBAM lub nie złożę raportu?

Brak zgłoszenia lub niezłożenie raportu może skutkować karami finansowymi nałożonymi przez KOBiZE lub organy celne. Wysokość kar jest określona w rozporządzeniach UE i może być znacząca – warto dopilnować terminów.

Błędy i pułapki

• Brak rejestracji w KOBiZE – nawet jeśli importujesz niewielkie ilości objętych towarów, musisz się zgłosić.
• Stosowanie wartości domyślnych zamiast rzeczywistych danych – wartości domyślne są zazwyczaj wyższe, co zwiększy Twoje koszty od 2026 r.
• Nieweryfikowanie danych od dostawców – błędne lub niekompletne dane mogą prowadzić do kar lub konieczności korekty raportów.
• Mylenie CBAM z EU ETS – to dwa różne systemy, choć powiązane; CBAM dotyczy importu, EU ETS produkcji w UE.
• Ignorowanie terminów raportowych – kwartalne raporty mają sztywne terminy; opóźnienie = kara.
• Brak zabezpieczenia finansowego na 2026 r. – aby zostać upoważnionym zgłaszającym CBAM, musisz złożyć gwarancję lub depozyt.
• Nieodliczanie opłat zapłaconych w kraju pochodzenia – tracisz pieniądze, jeśli nie udokumentujesz, że producent już zapłacił za emisje.

Co dalej? – konkretne kroki

1. Sprawdź, czy importujesz towary objęte CBAM – porównaj kody CN swoich towarów z listą w rozporządzeniu.
2. Zarejestruj się w KOBiZE jako zgłaszający CBAM – jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś.
3. Nawiąż kontakt z dostawcami/producentami – poproś o dane o emisjach wbudowanych (lub certyfikaty z lokalnych systemów handlu emisjami).
4. Przygotuj się do fazy definitywnej (2026) – zaplanuj budżet na zakup certyfikatów CBAM, rozważ zabezpieczenie finansowe.
5. Monitoruj ceny PUESC – to pomoże Ci oszacować przyszłe koszty certyfikatów CBAM.
6. Skonsultuj się z doradcą lub prawnikiem – jeśli masz wątpliwości dotyczące klasyfikacji towarów, obliczeń emisji lub obowiązków prawnych.
7. Śledź zmiany w przepisach – CBAM jest nowym mechanizmem, wytyczne i rozporządzenia mogą być aktualizowane.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 w sprawie ustanowienia mechanizmu dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji dwutlenku węgla (CBAM).
• Dyrektywa 2003/87/WE ustanawiająca system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych w UE (EU ETS).
• Strona Komisji Europejskiej – sekcja Climate Action / CBAM.
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – oficjalna strona i wytyczne dla zgłaszających CBAM.
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – informacje o wdrażaniu CBAM i EU ETS w Polsce.
• Rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej dotyczące metod obliczania emisji wbudowanych i wartości domyślnych.
• Platforma CBAM Transitional Registry – system raportowania dla fazy przejściowej (dostępny przez KOBiZE).

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące CBAM i PUESC są złożone i mogą się zmieniać. W przypadku wątpliwości dotyczących Twojej konkretnej sytuacji zalecamy konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie klimatycznym lub doradcą ds. compliance. Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu do CBAM – chętnie pomożemy.