CBAM a małe firmy – czy Twój import podlega mechanizmowi?

Stan prawny: październik 2026

Agencja celna pyta przed odprawą kolejnego kontenera, co wpisać w zgłoszeniu: numer rachunku CBAM czy zwolnienie. Do tej pory nikt o to nie pytał, a Ty zakładałeś, że mechanizm dotyczy hut i dużych dystrybutorów stali. W temacie CBAM małe firmy popełniają najczęściej ten sam błąd: szukają w przepisach progu zatrudnienia albo obrotu, którego tam nie ma.

Poniżej odpowiedzi na pytania, które mały importer zadaje w IV kwartale 2026 r. Jeśli wolisz od razu oddać temat, zobacz, jak prowadzimy raportowanie CBAM dla importerów.

Czy CBAM dotyczy MŚP?

Tak, na tych samych zasadach co koncernów. Rozporządzenie (UE) 2023/956 po zmianie z października 2025 r. (rozp. 2025/2083) nie zna kategorii mikro, małego ani średniego przedsiębiorcy. Jedynym kryterium zwolnienia jest masa: 50 ton netto towarów CBAM na importera w roku kalendarzowym (art. 2a i załącznik VII).

Naszym zdaniem pytanie o wielkość firmy trzeba zastąpić innym: ile ton i jakich kodów CN odprawiłeś od 1 stycznia. Trzyosobowa spółka handlowa z 60 tonami prętów z Turcji ma komplet obowiązków. Zakład zatrudniający 200 osób, który sprowadza 30 ton profili aluminiowych, nie ma żadnego.

Próg obejmuje łącznie cztery sektory: żelazo i stal, aluminium, nawozy, cement. Dla energii elektrycznej i wodoru zwolnienia nie ma w ogóle (art. 2a ust. 4). Szerzej o tym, co zmienił pakiet upraszczający, piszemy w tekście o zmianach w CBAM po Omnibusie.

Kupuję stal w hurtowni w Niemczech. Czy jestem importerem?

Nie. Importerem jest ten, kto składa zgłoszenie celne o dopuszczenie do obrotu we własnym imieniu i na własną rzecz, albo ten, w czyim imieniu robi to pośredni przedstawiciel celny (art. 3 pkt 15). Jeśli towar odprawił niemiecki dystrybutor, tony idą na jego konto.

Odwrotna sytuacja bywa zaskoczeniem: odprawiasz przez agencję celną w przedstawicielstwie pośrednim i uważasz, że to jej import. Do progu liczy się jednak przywóz importera niezależnie od tego, kto złożył zgłoszenie.

Jak policzyć, czy mieszczę się w 50 tonach?

Sumujesz masę netto wszystkich towarów z załącznika I, ze wszystkich odpraw w całej Unii, od 1 stycznia do 31 grudnia. Śruby z Chin odprawione w Hamburgu i blacha z Ukrainy odprawiona w Polsce trafiają do jednego licznika.

Zwolnienie deklarujesz sam, w każdym zgłoszeniu celnym. Równolegle liczy Komisja: dostaje dane z systemów celnych i przekazuje organom krajowym wykaz importerów, którzy przekroczyli 90% progu (art. 25a ust. 1).

Dzielenie importu między powiązane spółki po to, żeby każda została pod progiem, przepis nazywa uzgodnieniem fikcyjnym. Organ pomija je przy ustalaniu przekroczenia i traktuje jako poważne naruszenie (art. 25a ust. 4).

Mam 43 tony i dostawę w grudniu. Co mogę zrobić?

Wniosek o status upoważnionego zgłaszającego składa się wtedy, gdy spodziewasz się przekroczenia, a status trzeba mieć przed przekroczeniem (art. 5 ust. 1b). Ułatwienie pozwalające importować na podstawie samego złożonego wniosku dotyczyło wyłącznie wniosków złożonych do 31 marca 2026 r. (art. 17 ust. 7a). To okno jest zamknięte.

Organ ma na decyzję 120 dni, więc wniosek złożony w październiku nie musi zostać rozpatrzony przed grudniową odprawą. Zostają dwa wyjścia do omówienia z agencją celną i doradcą: odprawa przez pośredniego przedstawiciela, który ma już status i zgodzi się działać jako zgłaszający, albo dostawa po 1 stycznia, kiedy licznik startuje od zera. Wniosek złóż tak czy inaczej, bo w 2027 r. sytuacja się powtórzy.

Po stwierdzeniu przekroczenia organ wydaje decyzję i zawiadamia organy celne, a te nie dopuszczają kolejnych towarów do końca roku albo do uzyskania statusu. Odwołanie nie wstrzymuje skutków decyzji (art. 25a ust. 3).

Ile kosztuje przekroczenie progu bez statusu?

Kara wynosi od trzech do pięciu razy stawkę podstawową za każdy nieumorzony certyfikat (art. 26 ust. 2 i 2a). Stawka podstawowa to kara znana z EU ETS: 100 EUR za tonę CO2, indeksowane (art. 16 ust. 3 i 4 dyrektywy 2003/87/WE).

Podstawą są emisje z całego roku, także z dostaw sprzed przekroczenia. Organ liczy je na wartościach domyślnych (art. 26 ust. 4a), czyli zwykle wyższych niż rzeczywiste.

Przepis przewiduje ulgę: przy przekroczeniu o nie więcej niż 10% progu, czyli do 55 ton, organ może karę obniżyć, ale nie poniżej stawki podstawowej. Zapłata zwalnia z deklaracji i certyfikatów za ten rok. Nie zwalnia z uzyskania statusu przed następną odprawą.

Dla porównania: cena certyfikatu podąża za notowaniami EU ETS, które w 2026 r. są poniżej 100 EUR. Kara to zatem kilkukrotność tego, co zapłaciłbyś, mając status.

Jak mała firma składa wniosek o status?

Elektronicznie, w unijnym portalu zgłaszającego CBAM. Wchodzisz przez PUESC, gdzie potrzebne jest uprawnienie „Dostęp do rejestru CBAM”; firmy, które miały je w okresie przejściowym (2023–2025), dostały dostęp do nowego portalu automatycznie. Wniosek rozpatruje Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, wyznaczony rozporządzeniem Ministra Finansów i Gospodarki z 2 stycznia 2026 r. (Dz.U. poz. 11).

We wniosku podajesz m.in. szacunkową wielkość przywozu w podziale na rodzaje towarów za rok bieżący i następny (art. 5 ust. 5 lit. g). Od tych liczb zależy coś jeszcze.

Jeżeli Twoja firma działa krócej niż dwa pełne lata obrotowe przed rokiem złożenia wniosku, organ zażąda gwarancji (art. 17 ust. 5): bankowej, płatnej na pierwsze żądanie, w kwocie odpowiadającej wartości certyfikatów za zadeklarowany import. Ministerstwo Finansów sugeruje dla importu z 2026 r. ważność do 30 września 2028 r. Uproszczoną metodę wyliczenia kwoty opublikował KOBiZE. Młoda spółka importowa ma więc w CBAM trudniej niż duży gracz z historią.

Czy mogę przerzucić obowiązki na agencję celną?

W dwóch wariantach, o różnym zakresie.

Pierwszy: pośredni przedstawiciel celny, który zgodzi się działać jako upoważniony zgłaszający CBAM. Wtedy to on składa deklarację i umarza certyfikaty za towary przywiezione na Twoją rzecz (art. 5 ust. 1a i 2a). Zgoda jest dobrowolna, a przedstawiciel bierze na siebie odpowiedzialność finansową, więc warunki ustal na piśmie przed pierwszą odprawą.

Drugi: status masz Ty, a samo składanie deklaracji powierzasz osobie trzeciej (art. 5 ust. 7a). Odpowiedzialność zostaje po Twojej stronie.

Mam status. Co dalej jako mały importer?

Za import z 2026 r. składasz jedną deklarację roczną, do 30 września 2027 r., i do tego samego dnia umarzasz certyfikaty. Ich sprzedaż rusza 1 lutego 2027 r.; mechanikę opisujemy w tekście o tym, jak działają certyfikaty CBAM.

Przy małych wolumenach rozsądną ścieżką bywają wartości domyślne. Po Omnibusie weryfikacji przez akredytowanego weryfikatora wymagają tylko emisje rzeczywiste (art. 8 ust. 1), więc odpada koszt audytu u dostawcy. Ceną jest narzut doliczany do wartości domyślnych. Co wychodzi taniej, zależy od towaru i kraju pochodzenia; policz to przed wyborem.

Status nie odbiera zwolnienia. Jeśli w kolejnym roku zostaniesz pod 50 tonami, obowiązki za ten rok Cię nie obejmują (art. 2a ust. 1), a certyfikaty kupione na zapas podlegają odkupowi (art. 23 ust. 2).

Sprowadzam maszyny i gotowe wyroby. Czy to też wejdzie do CBAM?

Na razie to projekt. Komisja zaproponowała w grudniu 2025 r. rozszerzenie mechanizmu od 1 stycznia 2028 r. na ok. 180 wyrobów o wysokiej zawartości stali i aluminium. Rada w czerwcu 2026 r. dopisała ok. 200 pozycji, m.in. wózki widłowe i przenośniki; Parlament przyjął stanowisko 15 września 2026 r., a jego komisja środowiska postulowała 457 pozycji. Trilogi dopiero ruszają, lista końcowa nie istnieje.

Wniosek na dziś: jeśli importujesz gotowe wyroby metalowe, sprawdź swoje kody CN na trzech listach. Tonaż liczony z masy maszyn przekracza 50 ton znacznie szybciej niż tonaż śrub.

Od czego zacząć w tym tygodniu

Wyciągnij z systemu celnego albo od agencji zestawienie odpraw na swój numer EORI od 1 stycznia: kod CN, masa netto, kraj pochodzenia. Ta jedna tabela rozstrzyga, czy potrzebujesz statusu jeszcze w tym roku, czy przygotowujesz wniosek na 2027. Jeżeli wynik jest blisko progu albo już ponad nim, umów konsultację: przygotujemy wniosek, a potem poprowadzimy rozliczenie roku, czyli deklarację CBAM wraz z wyliczeniem certyfikatów.