CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) nie jest podatkiem w ścisłym znaczeniu prawnym, lecz mechanizmem wyrównawczym na granicy UE, który ma zapobiegać ucieczce emisji CO₂. Importerzy wybranych towarów (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór) muszą kupować certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom wbudowanym w sprowadzane produkty. Mechanizm działa od października 2023 r. (faza raportowania), a pełne obowiązki finansowe zaczną obowiązywać od 2026 r.

Najważniejsze punkty

• CBAM to mechanizm wyrównawczy, nie klasyczny podatek – ma wyrównać koszty emisji CO₂ między producentami w UE a importerami spoza UE.
• Dotyczy 6 sektorów: żelazo i stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór oraz wybrane wyroby pochodne.
• Obowiązek spoczywa na importerze zarejestrowanym w UE – to on musi raportować emisje i kupować certyfikaty CBAM.
• Faza przejściowa (2023–2025): tylko obowiązki raportowe, bez płatności; pełne rozliczenia finansowe od 1 stycznia 2026 r.
• Certyfikaty CBAM kupuje się na krajowej platformie (w Polsce: KOBiZE), ich cena jest powiązana z ceną uprawnień EU ETS.
• Brak automatycznego zwolnienia dla małych firm – liczy się rodzaj towaru i jego kod CN, nie wielkość importera.
• Sankcje za brak raportowania lub certyfikatów: kary finansowe mogą sięgać od 10 do 50 EUR za każdą tonę CO₂ nierozliczoną.

Czym jest CBAM i dlaczego mówi się o nim „podatek”?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm dostosowania cen na granicy, wprowadzony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956. Potocznie nazywany jest „podatkiem węglowym” lub „podatkiem CBAM”, choć formalnie nie jest podatkiem – to opłata wyrównawcza za emisje CO₂ wbudowane w importowane towary.

Dlaczego powstał CBAM?

Producenci w UE podlegają systemowi handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) i muszą kupować pozwolenia na emisję CO₂. Importerzy spoza UE nie ponosili dotąd takich kosztów, co dawało im przewagę cenową. CBAM ma:

• zapobiec ucieczce emisji (carbon leakage) – przenoszeniu produkcji do krajów o luźniejszych normach klimatycznych,
• wyrównać warunki konkurencji między producentami unijnymi a importerami,
• wspierać cele klimatyczne UE (neutralność klimatyczna do 2050 r.).

Kogo dotyczy CBAM?

Towary objęte mechanizmem

CBAM obejmuje 6 grup towarów o wysokiej emisyjności, sklasyfikowanych według kodów CN (Nomenklatury Scalonej):

1. Cement (klinker cementowy, cement portlandzki itp.)
2. Energia elektryczna
3. Nawozy (amoniak, kwas azotowy, mocznik, nawozy azotowe i fosforowe)
4. Żelazo i stal (surówka, wyroby walcowane, rury, pręty)
5. Aluminium (aluminium nieobrobione, wyroby z aluminium)
6. Wodór

Lista może być rozszerzana – Komisja Europejska planuje objąć kolejne sektory (np. polimery, chemikalia organiczne).

Kto ma obowiązki?

• Importer zarejestrowany w UE – osoba fizyczna lub prawna, która wprowadza towary objęte CBAM na obszar celny UE.
• Pośredni przedstawiciel celny może działać w imieniu importera, ale ostateczna odpowiedzialność spoczywa na importerze.
• Nie ma automatycznego zwolnienia dla MŚP – obowiązek wynika z rodzaju towaru, nie z wielkości firmy.

Kto jest zwolniony?

• Towary o wartości poniżej 150 EUR (przesyłki kurierskie, próbki).
• Import z krajów objętych EU ETS lub mających równoważny system wyceny emisji (po zawarciu umowy z UE).
• Towary tranzytowe (nieprzekraczające granicy celnej UE).

Jak działa CBAM w praktyce?

Faza przejściowa (2023–2025)

Od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. obowiązuje okres raportowania:

• Importerzy muszą składać kwartalne raporty CBAM (do końca miesiąca następującego po kwartale).
• Raport zawiera: ilość importowanych towarów, emisje wbudowane (bezpośrednie i pośrednie), cenę CO₂ zapłaconą w kraju pochodzenia (jeśli dotyczy).
• Brak obowiązku zakupu certyfikatów – to czas na przygotowanie systemów i zbieranie danych.

Faza definitywna (od 2026 r.)

Od 1 stycznia 2026 r. zaczynają obowiązywać pełne rozliczenia finansowe:

1. Rejestracja jako upoważniony deklarant CBAM – wniosek do krajowego organu (w Polsce: KOBiZE).
2. Obliczenie emisji wbudowanych w importowane towary (na podstawie danych od producenta lub wartości domyślnych).
3. Zakup certyfikatów CBAM – liczba certyfikatów = emisje wbudowane (tony CO₂) minus ewentualne odliczenia (jeśli w kraju pochodzenia zapłacono cenę za CO₂).
4. Złożenie deklaracji CBAM – do 31 maja każdego roku za rok poprzedni.
5. Zwrot niewykorzystanych certyfikatów – możliwy do końca roku.

Cena certyfikatu CBAM

Cena certyfikatu jest powiązana ze średnią ceną uprawnień EU ETS z poprzedniego tygodnia. Kupuje się je na krajowej platformie (w Polsce: rejestr prowadzony przez KOBiZE).

Zobacz naszą ofertę: raportowanie CBAM

Kluczowe pojęcia – mini-słowniczek

Pojęcie	Znaczenie
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – mechanizm dostosowania cen na granicy UE, wyrównujący koszty emisji CO₂
EU ETS	System handlu uprawnieniami do emisji w UE; producenci kupują pozwolenia na emisję CO₂
Certyfikat CBAM	Elektroniczny dokument potwierdzający prawo do importu towaru o określonej emisji wbudowanej; 1 certyfikat = 1 tona CO₂
Emisje wbudowane	Suma emisji CO₂ powstałych podczas produkcji towaru (bezpośrednie + pośrednie, w zależności od sektora)
Kod CN	Nomenklatura Scalona – ośmiocyfrowy kod klasyfikujący towary w UE; decyduje, czy towar podlega CBAM
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polski organ prowadzący rejestr CBAM
Upoważniony deklarant CBAM	Importer zarejestrowany w krajowym rejestrze, uprawniony do składania deklaracji i kupowania certyfikatów
Wartości domyślne	Standardowe wskaźniki emisji dla danego towaru, stosowane gdy brak danych od producenta (zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste)

Jak krok po kroku przygotować się do CBAM?

Dla importerów – faza raportowania (2023–2025)

1. Zidentyfikuj towary objęte CBAM – sprawdź kody CN swoich importów w taryfie celnej TARIC.
2. Zbieraj dane o emisjach – poproś dostawców/producentów o informacje o emisjach wbudowanych (bezpośrednich i pośrednich).
3. Zarejestruj się w systemie raportowania – w Polsce przez platformę KOBiZE (PUESC – Platforma Usług Elektronicznych Systemu CBAM).
4. Składaj kwartalne raporty – terminy: 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca, 31 października.
5. Monitoruj zmiany przepisów – rozporządzenia wykonawcze i wytyczne Komisji są aktualizowane.

Dla importerów – faza definitywna (od 2026 r.)

1. Złóż wniosek o status upoważnionego deklaranta CBAM – do KOBiZE, z gwarancją finansową (jeśli wymagana).
2. Oblicz emisje wbudowane – na podstawie danych producenta lub wartości domyślnych z rozporządzenia.
3. Kup certyfikaty CBAM – przed terminem złożenia deklaracji (31 maja).
4. Złóż roczną deklarację CBAM – do 31 maja za rok poprzedni, z rozliczeniem certyfikatów.
5. Zwróć nadwyżkę certyfikatów – jeśli kupiłeś więcej niż potrzeba, możesz je odsprzedać lub zwrócić.

Najczęstsze błędy i pułapki

• Mylenie CBAM z podatkiem VAT lub cłem – CBAM to osobny mechanizm, niezależny od ceł i VAT; wszystkie trzy mogą obowiązywać równocześnie.
• Brak weryfikacji kodów CN – nawet drobna różnica w kodzie może decydować, czy towar podlega CBAM; zawsze sprawdzaj w TARIC.
• Stosowanie wartości domyślnych bez próby uzyskania danych rzeczywistych – wartości domyślne są zazwyczaj wyższe, co zwiększa koszt certyfikatów.
• Opóźnienia w raportowaniu – kary za nieterminowe raporty mogą wynosić od 10 do 50 EUR za tonę CO₂.
• Brak uwzględnienia odliczeń – jeśli producent w kraju pochodzenia zapłacił cenę za CO₂ (np. w ramach lokalnego systemu ETS), można odliczyć tę kwotę od obowiązku CBAM.
• Nieaktualizowanie danych kontaktowych w rejestrze – organ może cofnąć status upoważnionego deklaranta, jeśli nie można się z Tobą skontaktować.
• Zakładanie, że małe firmy są zwolnione – wielkość firmy nie ma znaczenia, liczy się rodzaj i wartość towaru.

Tabela: CBAM krok po kroku – co, kiedy, gdzie

Etap	Termin	Co zrobić	Gdzie/Jak
Identyfikacja towarów	Przed pierwszym importem	Sprawdź kody CN w TARIC	[TARIC – baza KE](baza TARIC Komisji Europejskiej)
Rejestracja (faza raportowania)	Przed pierwszym raportem	Zarejestruj się w PUESC	Platforma KOBiZE (PUESC)
Raport kwartalny	Co kwartał (do końca kolejnego miesiąca)	Złóż raport CBAM	PUESC (KOBiZE)
Wniosek o status deklaranta	Do końca 2025 r. (zalecane)	Złóż wniosek + gwarancja finansowa (jeśli wymagana)	KOBiZE
Zakup certyfikatów	Przed 31 maja każdego roku	Kup certyfikaty na platformie krajowej	Rejestr CBAM (KOBiZE)
Deklaracja roczna	Do 31 maja	Złóż deklarację CBAM za rok poprzedni	PUESC (KOBiZE)
Zwrot certyfikatów	Do 31 grudnia	Zwróć lub odsprzedaj nadwyżkę	Rejestr CBAM (KOBiZE)

FAQ – najczęstsze pytania o CBAM

1. Czy CBAM to podatek?
Nie w sensie prawnym. CBAM to mechanizm wyrównawczy – opłata za emisje CO₂ wbudowane w importowane towary, powiązana z systemem EU ETS.

2. Czy mała firma musi stosować CBAM?
Tak, jeśli importuje towary objęte CBAM. Nie ma automatycznego zwolnienia dla MŚP – liczy się rodzaj towaru i jego kod CN.

3. Skąd wziąć dane o emisjach wbudowanych?
Najlepiej od producenta/dostawcy towaru. Jeśli to niemożliwe, stosuje się wartości domyślne z rozporządzenia (zazwyczaj wyższe).

4. Co jeśli producent w kraju pochodzenia już zapłacił za emisje CO₂?
Można odliczyć tę kwotę od obowiązku zakupu certyfikatów CBAM – pod warunkiem udokumentowania zapłaty w systemie równoważnym EU ETS.

5. Jakie są kary za brak raportowania lub certyfikatów?
Kary wynoszą od 10 do 50 EUR za każdą tonę CO₂ nierozliczoną. Możliwe jest też cofnięcie statusu upoważnionego deklaranta.

6. Czy CBAM dotyczy eksportu z UE?
Nie. CBAM obejmuje wyłącznie import do UE. Eksporterzy unijni mogą natomiast korzystać z innych mechanizmów wsparcia.

7. Czy mogę kupić certyfikaty CBAM z wyprzedzeniem?
Tak, certyfikaty można kupować w ciągu roku i gromadzić na koncie w rejestrze. Niewykorzystane można zwrócić do końca roku.

8. Gdzie znaleźć listę kodów CN objętych CBAM?
W załącznikach do rozporządzenia (UE) 2023/956 oraz w bazie TARIC. KOBiZE publikuje także pomocnicze zestawienia na swojej stronie.

Co dalej? Konkretne następne kroki

1. Sprawdź kody CN swoich towarów – użyj bazy TARIC lub skonsultuj się z agentem celnym.
2. Zarejestruj się w PUESC (KOBiZE) – jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś i importujesz towary objęte CBAM.
3. Skontaktuj się z dostawcami – poproś o dane o emisjach wbudowanych (najlepiej w formie raportu weryfikowanego przez niezależną jednostkę).
4. Zaplanuj budżet na certyfikaty – śledź ceny uprawnień EU ETS, aby oszacować koszty od 2026 r.
5. Rozważ konsultację – jeśli struktura importu jest złożona lub masz wątpliwości co do klasyfikacji towarów, warto skonsultować się z ekspertem ds. ceł, klimatu lub compliance.
6. Monitoruj zmiany legislacyjne – CBAM jest mechanizmem nowym; rozporządzenia wykonawcze i wytyczne są regularnie aktualizowane.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – podstawowy akt prawny ustanawiający CBAM
• Rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej – szczegółowe zasady raportowania i obliczania emisji
• Komisja Europejska – strona poświęcona CBAM – oficjalne wytyczne, FAQ, aktualizacje
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – polski organ wdrażający CBAM, platforma PUESC
• TARIC (Zintegrowana Taryfa Wspólnotowa) – baza kodów CN i informacji celnych
• Dyrekcja Generalna ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) – interpretacje i komunikaty dotyczące stosowania CBAM
• Oficjalne wytyczne sektorowe Komisji – dokumenty dla poszczególnych branż (stal, cement, nawozy itp.)

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące CBAM są złożone i mogą się zmieniać. W razie wątpliwości zaleca się weryfikację w aktualnych źródłach prawnych lub konsultację z ekspertem ds. compliance, ceł lub prawa klimatycznego.