Rozporządzenie CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm wyrównawczy, który nakłada opłatę za emisje CO₂ na wybrane towary importowane do UE. Jego celem jest zapobieganie „ucieczce emisji” – przenoszeniu produkcji do krajów o mniej restrykcyjnych normach klimatycznych. Od października 2023 importerzy muszą raportować emisje związane z importowanymi produktami, a od 2026 będą kupować certyfikaty CBAM.

Najważniejsze punkty

• CBAM to opłata graniczna za CO₂ – dotyczy importu wybranych towarów energochłonnych (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór).
• Okres przejściowy trwa do końca 2025 – na razie tylko obowiązek raportowania emisji, bez opłat finansowych.
• Od 2026 roku importerzy będą kupować certyfikaty CBAM – ich cena będzie powiązana z ceną uprawnień do emisji w systemie EU ETS.
• Dotyczy importerów z UE – to oni odpowiadają za zgłoszenia i zakup certyfikatów, nie producenci spoza UE.
• Raportowanie odbywa się kwartalnie – przez system CBAM Transitional Registry prowadzony przez Komisję Europejską.
• Brak zgłoszenia lub błędne dane = kary – sankcje finansowe mogą być znaczące.
• Mechanizm ma wyrównać warunki konkurencji – chroni europejskich producentów przed tańszym importem z krajów bez polityki klimatycznej.

Czym jest rozporządzenie CBAM?

Rozporządzenie CBAM (pełna nazwa: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956) to unijny akt prawny wprowadzający mechanizm wyrównawczy na granicach. W praktyce oznacza to, że importerzy towarów z krajów trzecich muszą rozliczyć emisje CO₂ związane z produkcją tych towarów – podobnie jak europejscy producenci rozliczają się w systemie EU ETS (System Handlu Uprawnieniami do Emisji).

CBAM ma zapobiec sytuacji, w której europejskie firmy przenoszą produkcję do krajów o luźniejszych normach klimatycznych (tzw. carbon leakage) lub są wypierane przez tańszy import z takich krajów.

Zobacz naszą ofertę: Raporty CBAM

Kogo dotyczy rozporządzenie CBAM?

Importerzy

Obowiązek raportowania i zakupu certyfikatów CBAM spoczywa na importerach z siedzibą w UE. To oni muszą:

• Rejestrować się w systemie CBAM,
• Składać kwartalne raporty o emisjach,
• Od 2026 roku – kupować i rozliczać certyfikaty CBAM.

Towary objęte CBAM

Na start (2023–2025) mechanizm obejmuje:

• Cement
• Energia elektryczna
• Nawozy
• Żelazo i stal
• Aluminium
• Wodór

Lista może być rozszerzana w kolejnych latach.

Producenci spoza UE

Choć formalnie obowiązek spoczywa na importerze, producenci spoza UE muszą dostarczyć dane o emisjach związanych z produkcją towaru. Bez tych danych importer będzie musiał zastosować wartości domyślne (często wyższe), co zwiększy koszty.

Jak działa CBAM – etapy wdrażania

Okres	Co się dzieje	Obowiązki
X 2023 – XII 2025	Okres przejściowy	Raportowanie emisji (kwartalne), bez opłat finansowych
I 2026 – dalej	Pełne wdrożenie	Zakup certyfikatów CBAM + raportowanie; opłata za emisje CO₂

Okres przejściowy (2023–2025)

• Importerzy składają kwartalne raporty CBAM przez system Transitional Registry.
• Raport zawiera: ilość importowanego towaru, emisje bezpośrednie i pośrednie (w zależności od produktu), kraj pochodzenia, instalację produkcyjną.
• Nie ma jeszcze opłat, ale brak raportu lub błędy mogą skutkować karami.

Pełne wdrożenie (od 2026)

• Importerzy muszą kupić certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom CO₂ związanym z importowanym towarem.
• Cena certyfikatu CBAM będzie powiązana z ceną uprawnień do emisji w EU ETS (średnia tygodniowa cena aukcyjna).
• Jeśli producent spoza UE już płaci za emisje w swoim kraju (np. w lokalnym systemie handlu emisjami), importer może odliczyć tę kwotę.

Kluczowe pojęcia – mini-słowniczek

Pojęcie	Znaczenie
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – mechanizm wyrównawczy na granicach UE, opłata za emisje CO₂ w imporcie
EU ETS	System Handlu Uprawnieniami do Emisji UE – europejski rynek uprawnień do emisji CO₂ dla przemysłu i energetyki
Certyfikat CBAM	Elektroniczny dokument potwierdzający opłacenie emisji CO₂ związanej z importowanym towarem
Emisje bezpośrednie	CO₂ wyemitowane bezpośrednio w procesie produkcji towaru
Emisje pośrednie	CO₂ związane z produkcją energii elektrycznej zużytej do wytworzenia towaru
CBAM Transitional Registry	Unijny system elektroniczny do składania raportów CBAM w okresie przejściowym
Upoważniony zgłaszający CBAM	Importer zarejestrowany w systemie CBAM, uprawniony do składania deklaracji i zakupu certyfikatów
Kody CN	Nomenklatura Scalona – system klasyfikacji towarów w UE; CBAM dotyczy wybranych kodów CN
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polska instytucja monitorująca emisje (nie jest bezpośrednio zaangażowana w CBAM, ale może wspierać firmy informacyjnie)

Jak raportować emisje w okresie przejściowym – kroki

1. Sprawdź, czy Twój towar jest objęty CBAM – porównaj kod CN towaru z listą w rozporządzeniu.
2. Zarejestruj się w systemie CBAM Transitional Registry – dostęp przez stronę Komisji Europejskiej.
3. Zbierz dane o emisjach od producenta – potrzebujesz informacji o emisjach bezpośrednich i pośrednich związanych z produkcją.
4. Oblicz emisje wbudowane – według metodologii z rozporządzenia (lub zastosuj wartości domyślne, jeśli brak danych).
5. Złóż raport kwartalny – terminy: do końca miesiąca po zakończeniu kwartału (np. raport za Q1 do 30 kwietnia).
6. Zachowaj dokumentację – dane źródłowe, korespondencję z producentem, obliczenia – na wypadek kontroli.

Najczęstsze błędy i pułapki

• Brak rejestracji w systemie CBAM – bez rejestracji nie złożysz raportu, a to oznacza karę.
• Stosowanie wartości domyślnych bez próby uzyskania danych rzeczywistych – wartości domyślne są zazwyczaj wyższe, co zwiększy koszty od 2026 roku.
• Błędna klasyfikacja towaru (kod CN) – jeśli źle zakwalifikujesz towar, możesz pominąć obowiązek raportowania lub raportować niepotrzebnie.
• Opóźnienia w raportowaniu – kary za spóźnione raporty mogą być znaczące (od 10 do 50 EUR za tonę CO₂ w zależności od państwa członkowskiego).
• Brak dokumentacji źródłowej – jeśli nie udokumentujesz, skąd masz dane o emisjach, kontrola może zakwestionować raport.
• Ignorowanie emisji pośrednich – dla niektórych towarów (np. cement, nawozy) trzeba raportować też emisje z energii elektrycznej.
• Mylenie CBAM z EU ETS – to dwa różne systemy; CBAM dotyczy importu, EU ETS produkcji w UE.

Co dalej? Konkretne następne kroki

• Jeśli importujesz towary objęte CBAM – zarejestruj się w CBAM Transitional Registry i przygotuj pierwszy raport kwartalny.
• Skontaktuj się z dostawcami spoza UE – poproś o dane o emisjach związanych z produkcją; im szybciej, tym lepiej.
• Przygotuj się na 2026 rok – zaplanuj budżet na zakup certyfikatów CBAM; śledź ceny uprawnień w EU ETS, by oszacować koszty.
• Monitoruj zmiany w przepisach – Komisja Europejska publikuje wytyczne i aktualizacje; warto śledzić oficjalne komunikaty.
• Rozważ konsultację z ekspertem – jeśli masz wątpliwości co do klasyfikacji towaru, obliczeń emisji lub procedur, skonsultuj się z doradcą ds. CBAM lub prawnikiem specjalizującym się w prawie klimatycznym UE.

FAQ – najczęstsze pytania o rozporządzenie CBAM

1. Czy CBAM to nowy podatek?
Nie, CBAM to mechanizm wyrównawczy, a nie podatek. Importerzy kupują certyfikaty odpowiadające emisjom CO₂, podobnie jak producenci w UE kupują uprawnienia w EU ETS.

2. Czy małe firmy też muszą raportować?
Tak, jeśli importujesz towary objęte CBAM, wielkość firmy nie ma znaczenia. Obowiązek dotyczy każdego importera.

3. Co jeśli producent spoza UE nie poda mi danych o emisjach?
Musisz zastosować wartości domyślne określone w rozporządzeniu. Są one zazwyczaj wyższe niż rzeczywiste emisje, co zwiększy Twoje koszty od 2026 roku.

4. Czy mogę odliczyć opłaty za CO₂ płacone w kraju producenta?
Tak, od 2026 roku będzie można odliczyć opłaty za emisje płacone w kraju pochodzenia towaru, jeśli kraj ten ma porównywalny system wyceny emisji.

5. Jakie kary grożą za brak raportu CBAM?
Kary są ustalane przez państwa członkowskie i mogą wynosić od 10 do 50 EUR za każdą tonę CO₂, której nie zgłoszono. W skrajnych przypadkach możliwa jest też utrata statusu upoważnionego zgłaszającego.

6. Czy CBAM dotyczy tylko importu z krajów spoza UE?
Tak, CBAM dotyczy towarów importowanych z krajów trzecich (spoza UE/EOG). Handel wewnątrz UE nie jest objęty CBAM.

7. Czy mogę zlecić raportowanie CBAM firmie zewnętrznej?
Tak, możesz zlecić obsługę raportowania doradcy lub pośrednikowi celnemu, ale formalnie odpowiedzialność spoczywa na importerze.

8. Gdzie znajdę listę kodów CN objętych CBAM?
Lista kodów CN znajduje się w załącznikach do rozporządzenia CBAM oraz w wytycznych Komisji Europejskiej dostępnych na stronie DG TAXUD.

Błędy i pułapki – podsumowanie

• Brak rejestracji w systemie CBAM przed pierwszym importem
• Stosowanie wartości domyślnych bez próby uzyskania danych rzeczywistych
• Błędna klasyfikacja towaru (kod CN)
• Opóźnienia w składaniu raportów kwartalnych
• Brak dokumentacji źródłowej dla danych o emisjach
• Ignorowanie emisji pośrednich (energia elektryczna)
• Mylenie CBAM z EU ETS
• Brak komunikacji z dostawcami spoza UE w sprawie danych o emisjach
• Niedoszacowanie kosztów certyfikatów CBAM od 2026 roku
• Brak monitorowania zmian w przepisach i wytycznych Komisji Europejskiej

Co dalej?

1. Zweryfikuj, czy Twoje towary są objęte CBAM – sprawdź kody CN w rozporządzeniu.
2. Zarejestruj się w CBAM Transitional Registry – jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś.
3. Zbierz dane o emisjach od dostawców – im wcześniej, tym lepiej.
4. Złóż pierwszy raport kwartalny – zgodnie z terminami (do końca miesiąca po zakończeniu kwartału).
5. Przygotuj budżet na 2026 rok – oszacuj koszty certyfikatów CBAM na podstawie prognoz cen EU ETS.
6. Śledź komunikaty Komisji Europejskiej – przepisy i wytyczne mogą się zmieniać.
7. Rozważ konsultację z ekspertem – jeśli masz wątpliwości, skonsultuj się z doradcą ds. CBAM, prawnikiem lub pośrednikiem celnym.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w interpretacji przepisów, przygotowaniu raportów lub planowaniu kosztów CBAM, możemy pomóc – skontaktuj się z nami, by omówić Twoją sytuację.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – pełny tekst aktu prawnego
• Komisja Europejska – DG TAXUD – oficjalne wytyczne i FAQ dotyczące CBAM
• CBAM Transitional Registry – system elektroniczny do raportowania (dostęp przez stronę KE)
• Rozporządzenia wykonawcze Komisji Europejskiej – szczegółowe zasady raportowania i obliczania emisji
• Strona internetowa Komisji Europejskiej poświęcona CBAM – aktualne informacje, webinary, dokumenty
• Krajowe organy celne – informacje o procedurach importowych i kontrolach CBAM
• Europejska Agencja Środowiska (EEA) – dane o emisjach i polityce klimatycznej UE
• Oficjalne publikacje w Dzienniku Urzędowym UE – wszystkie akty prawne związane z CBAM

Uwaga: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. W przypadku wątpliwości dotyczących Twojej konkretnej sytuacji zalecamy konsultację z prawnikiem specjalizującym się w prawie UE, doradcą podatkowym lub ekspertem ds. CBAM.