Certyfikaty CBAM – czym są i jak działają w reżimie ostatecznym

Dział finansów pyta, ile zarezerwować na CBAM za ten rok i kiedy pójdzie przelew. Odpowiedź „w lutym 2027, po cenie z kwartału importu, ale nie za całość emisji” brzmi jak unik, a jest dokładnie tym, co wynika z rozporządzenia. Certyfikaty CBAM to jedyny instrument, którym w reżimie ostatecznym rozliczasz emisje wbudowane w importowaną stal, aluminium, cement, nawozy, wodór czy energię. Problem w tym, że większość firm planuje je jak cło: stawka razy tonaż. Naszym zdaniem to najczęstszy błąd w budżetowaniu 2027, bo cena certyfikatu jest stała dla wszystkich, a liczba certyfikatów – nie. O niej decydujesz teraz, w każdym kwartale, jakością danych emisyjnych, które zbierasz albo nie.

Jeśli wolisz, żeby ktoś policzył to z Tobą na Twoich kodach CN i dostawcach, zobacz, jak prowadzimy raportowanie CBAM.

Certyfikat CBAM – co to jest i czym nie jest

Certyfikat CBAM to elektroniczny zapis w rejestrze CBAM odpowiadający jednej tonie CO₂e emisji wbudowanych w towar przywieziony do UE. Ma unikalny numer, jest przypisany do konkretnego upoważnionego zgłaszającego i nie da się go sprzedać innej firmie ani kupić na giełdzie. Nie ma rynku wtórnego. Kupujesz od państwa członkowskiego, w którym masz status, i możesz go tylko umorzyć albo odsprzedać z powrotem temu samemu organowi.

Tym różni się od uprawnienia EU ETS, choć cenę bierze właśnie stamtąd.

Druga rzecz, którą trzeba rozdzielić od razu: certyfikat nie istniał w okresie przejściowym. W latach 2023–2025 składałeś kwartalne sprawozdania w rejestrze przejściowym i nikt nie liczył pieniędzy. Od 1 stycznia 2026 r. każda tona emisji wbudowanej w towar przywieziony powyżej progu 50 t rocznie (dla wodoru i energii progu nie ma) generuje obowiązek umorzenia certyfikatu. Kto to robi, wyjaśniamy w tekście o statusie autoryzowanego zgłaszającego CBAM – bez tego statusu nie kupisz ani jednego certyfikatu, a od 31 marca 2026 r. bez złożonego wniosku nie zamkniesz odprawy powyżej progu.

Cena – jedna liczba, którą znasz już dziś

Za import z 2026 r. cena nie będzie ustalana w dniu zakupu. Komisja publikuje cztery ceny kwartalne, każda liczona jako średnia ważona cen rozliczenia aukcji EU ETS z danego kwartału (rozp. wykonawcze 2025/2548, art. 21 rozp. 2023/956). Certyfikat za towar odprawiony w marcu 2026 kupisz w 2027 r. po cenie Q1 2026 – niezależnie od tego, co robi wtedy rynek.

Te ceny już są. Q1 2026: 75,36 EUR/t (publikacja 7 kwietnia 2026). Q2 2026: 75,28 EUR/t (6 lipca 2026). Q3 pojawi się 5 października 2026, Q4 – 4 stycznia 2027, na stronie DG TAXUD i bezpośrednio w rejestrze CBAM.

Od 2027 r. mechanizm się zmienia: cena tygodniowa, stosowana do zakupów dokonanych w danym tygodniu. Wtedy zaczyna mieć znaczenie, kiedy kupujesz. Za rok 2026 nie ma znaczenia w ogóle – liczy się tylko to, w którym kwartale towar przeszedł granicę. Stąd praktyczny wniosek: w ewidencji importu CBAM od dziś potrzebujesz daty przyjęcia zgłoszenia celnego przypisanej do każdej partii, nie tylko sumy rocznej.

Ile certyfikatów – tu rozstrzyga się koszt

Cena jest wspólna. Liczba certyfikatów do umorzenia zależy od trzech rzeczy, na które masz wpływ.

Po pierwsze, dane emisyjne. Możesz rozliczać się na wartościach domyślnych publikowanych przez Komisję albo na wartościach rzeczywistych z instalacji dostawcy, zweryfikowanych przez akredytowanego weryfikatora (rozp. 2025/2546 – w pierwszym roku weryfikacji co do zasady z wizytą na miejscu). Wartości domyślne są ustawione wysoko celowo. Dla stali z niektórych kierunków różnica między domyślną a rzeczywistą emisją to krotność, nie procenty.

Po drugie, cena węgla zapłacona w kraju pochodzenia. Jeśli producent zapłacił za emisje u siebie, odliczasz to od liczby certyfikatów (art. 9). Od 2027 r. Komisja może publikować w rejestrze domyślne ceny węgla dla krajów trzecich, ale to zapowiedź, nie działający mechanizm.

Po trzecie, dostosowanie za bezpłatne uprawnienia (art. 31). Producenci w UE wciąż dostają część uprawnień ETS za darmo, więc importer też nie płaci za całość. W 2026 r. współczynnik CBAM wynosi 2,5% i rośnie co roku do 100% w 2034 r. Dlatego rachunek za 2026 będzie umiarkowany, a firmy, które to zauważą, łatwo uznają CBAM za temat odległy. Od 2027 r. współczynnik skacze i ten sam tonaż zaczyna kosztować kilkakrotnie więcej.

Kalendarz cyklu życia certyfikatu

Zasada 50% – nie „raz w roku”, tylko cztery razy

Umorzenie jest roczne, ale posiadanie certyfikatów – kwartalne. Na koniec każdego kwartału na Twoim rachunku w rejestrze musi być liczba certyfikatów odpowiadająca co najmniej połowie emisji wbudowanych w towary przywiezione od 1 stycznia tego roku. Omnibus obniżył próg z 80% do 50%, ale nie zmienił logiki: baza narasta. Jeśli w Q1 2027 sprowadzisz towary z 1 000 t emisji, a w Q2 kolejne 1 000 t, 30 czerwca musisz mieć nie 500, tylko 1 000 certyfikatów.

Za rok 2026 tego testu nie było, bo nie było czego kupić. Pierwszy prawdziwy termin to 31 marca 2027 i dotyczy importu ze stycznia–marca 2027, po cenie tygodniowej. W tym samym czasie kupujesz certyfikaty za cały 2026 rok do umorzenia we wrześniu. Luty–wrzesień 2027 to więc okres, w którym płacisz za dwa lata naraz. Ktoś powinien to zobaczyć w planie płynności wcześniej niż w styczniu.

Bazę do wyliczenia 50% możesz oprzeć na wartościach domyślnych albo na liczbie certyfikatów umorzonych za rok poprzedni – w 2027 r. tej drugiej opcji jeszcze nie masz.

Odkup i kasacja – co da się odzyskać

Nadwyżkę możesz odsprzedać. Organ właściwy odkupuje certyfikaty po cenie, za którą je kupiłeś, nie po cenie z dnia odkupu. Wniosek składasz do 31 października roku, w którym umorzyłeś certyfikaty za rok poprzedni, i tylko wtedy, gdy umorzenie za 30 września jest zamknięte. Odkup jest limitowany co do liczby – rozporządzenie po Omnibusie wiąże go z obowiązkiem kwartalnym, a nie z dowolną nadwyżką, więc kupowanie „z zapasem” nie jest bezpieczną strategią.

To, czego nie umorzysz i nie odkupisz, znika 1 listopada. Bez rekompensaty. Jedyny wyjątek: część sporna, gdy toczy się postępowanie o liczbę certyfikatów do umorzenia.

Szczegóły operacyjne – opłata 0,05 EUR od certyfikatu, jedno zlecenie odkupu w roku, brak możliwości cofnięcia zlecenia po zapłacie, 42 dni na zatwierdzenie odkupu przez organ – pochodzą z projektu rozporządzenia delegowanego, którego konsultacje Komisja zamknęła 6 sierpnia 2026 r. To nie jest prawo. Wpisując te zasady do wewnętrznych procedur, oznacz je jako wymagające potwierdzenia po publikacji aktu w Dzienniku Urzędowym.

Co grozi, gdy certyfikatów zabraknie

Nieumorzenie wymaganej liczby certyfikatów do 30 września uruchamia karę z art. 26, powiązaną z sankcją ETS za nadwyżkę emisji i indeksowaną – kara nie zwalnia z obowiązku dokupienia brakujących certyfikatów. Import towarów CBAM bez statusu (powyżej progu) podlega karze wyższej, wielokrotności stawki podstawowej. Wysokość w danym roku potwierdź w aktualnym tekście rozporządzenia albo u organu, bo stawka jest waloryzowana.

W praktyce jednak pierwszą sankcją nie jest kara. Jest nią to, że bez certyfikatów nie zamkniesz deklaracji rocznej, a bez zamkniętej deklaracji nie odkupisz nadwyżki i wchodzisz w kolejny rok z nieuporządkowanym rachunkiem. Ogólny obraz, kogo CBAM obejmuje i jakie towary, znajdziesz w tekście CBAM – co to jest i kogo obowiązuje.

Od czego zacząć w tym kwartale

Zacznij od trzech rzeczy, które zmienią liczbę certyfikatów, a nie ich cenę: ewidencji importu z datami odprawy przypisanymi do kwartałów, pisemnego wezwania dostawców do przekazania danych rzeczywistych z instalacji (z pytaniem o weryfikatora) i wstępnego wyliczenia obu wariantów (domyślnego i rzeczywistego) po cenach Q1 i Q2, które już są. Różnica między nimi to Twój argument w rozmowie z zarządem i z dostawcą.

Jeśli chcesz, żebyśmy zrobili to wyliczenie na Twoich danych i poprowadzili pierwszą deklarację za 2026 r., zacznij od strony deklaracja CBAM.