EU ETS (European Union Emissions Trading System) to unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂, obowiązujący producentów w UE od 2005 roku. CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm wyrównawczy wprowadzony od 2023 roku, który nakłada opłatę na import towarów z krajów trzecich, aby wyrównać koszty emisji ponoszone przez europejskich producentów. Oba instrumenty mają zapobiegać ucieczce emisji (carbon leakage) i wspierać neutralność klimatyczną UE do 2050 roku.

Najważniejsze punkty

• EU ETS działa od 2005 roku i obejmuje instalacje przemysłowe oraz lotnictwo w UE – firmy muszą kupować uprawnienia do emisji CO₂.
• CBAM startuje w pełni w 2026 roku i dotyczy importu wybranych towarów (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór) – importerzy płacą za emisje wbudowane w produkty.
• Cel obu systemów: zapobieganie przenoszeniu produkcji do krajów o niższych standardach klimatycznych (carbon leakage).
• Powiązanie: CBAM wyrównuje różnicę między ceną emisji w EU ETS a kosztami ponoszonymi przez producentów spoza UE.
• Obowiązki importera: raportowanie emisji (od 2023), zakup certyfikatów CBAM (od 2026), uwzględnienie ceny emisji zapłaconej w kraju pochodzenia towaru.
• Bezpłatne uprawnienia w EU ETS są stopniowo wycofywane dla sektorów objętych CBAM – do 2034 roku znikną całkowicie.
• Brak zgodności grozi karami finansowymi i zablokowaniem importu.

Czym jest EU ETS?

EU ETS (European Union Emissions Trading System) to największy na świecie system handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Działa na zasadzie „cap and trade”:

• Cap (limit): UE ustala maksymalną ilość CO₂, jaką mogą wyemitować objęte nim instalacje. Limit ten maleje co roku.
• Trade (handel): Firmy otrzymują lub kupują uprawnienia do emisji (EUA – EU Allowances). Jedno uprawnienie = 1 tona CO₂. Jeśli firma emituje mniej, może sprzedać nadwyżkę; jeśli więcej – musi dokupić brakujące uprawnienia.

Kogo obejmuje EU ETS?

• Elektrownie i ciepłownie
• Energochłonne zakłady przemysłowe (stal, cement, rafinerie, papier, szkło, ceramika, chemikalia)
• Lotnictwo wewnątrzunijne
• Od 2024 roku: żegluga morska (EU ETS II)
• Od 2027 roku: budynki i transport drogowy (EU ETS II – odrębny system)

Jak działa w praktyce?

1. Instalacja otrzymuje przydział bezpłatnych uprawnień (jeśli kwalifikuje się) lub kupuje je na aukcji.
2. Co roku raportuje rzeczywiste emisje do krajowego regulatora (w Polsce: KOBiZE).
3. Do 30 kwietnia następnego roku musi oddać liczbę uprawnień równą wyemitowanym tonom CO₂.
4. Brak wystarczających uprawnień = kara 100 EUR za tonę + obowiązek uzupełnienia brakujących uprawnień.

Czym jest CBAM?

CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to mechanizm dostosowawczy na granicach UE, który nakłada opłatę na emisje CO₂ wbudowane w importowane towary. Ma zapobiegać sytuacji, w której europejscy producenci ponoszą koszty emisji (EU ETS), a importerzy z krajów bez podobnych regulacji mają przewagę cenową.

Zobacz naszą ofertę: raportowanie CBAM

Jakie towary obejmuje CBAM?

Od 2023 roku (faza przejściowa) i pełne wdrożenie od 2026:

• Cement
• Energia elektryczna
• Nawozy
• Żelazo i stal
• Aluminium
• Wodór

Lista może być rozszerzana w przyszłości.

Jak działa CBAM?

1. Faza przejściowa (2023–2025): Importerzy składają kwartalne raporty o emisjach wbudowanych w towary – bez opłat, tylko obowiązek raportowania.
2. Faza definitywna (od 2026): Importerzy muszą:
   • Zarejestrować się jako „zgłaszający CBAM”
   • Rocznie składać deklarację CBAM (do 31 maja za rok poprzedni)
   • Kupić certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom wbudowanym w towary
   • Oddać certyfikaty do 31 maja

Cena certyfikatu CBAM

Cena certyfikatu CBAM jest powiązana ze średnią ceną uprawnień EUA w EU ETS (liczona tygodniowo). Importerzy mogą odliczyć cenę emisji już zapłaconą w kraju pochodzenia towaru (jeśli kraj ten ma system podobny do EU ETS).

Jak EU ETS i CBAM się uzupełniają?

Aspekt	EU ETS	CBAM
Kogo dotyczy?	Producenci w UE	Importerzy towarów spoza UE
Mechanizm	Handel uprawnieniami do emisji	Opłata za emisje wbudowane w import
Cel	Redukcja emisji w UE	Wyrównanie kosztów emisji na granicy
Obowiązuje od	2005	2023 (raportowanie), 2026 (opłaty)
Bezpłatne uprawnienia	Stopniowo wycofywane dla sektorów CBAM	Nie dotyczy – importerzy płacą za certyfikaty
Kara za brak zgodności	100 EUR/tona + obowiązek uzupełnienia	Do 50 EUR/tona + zakaz importu

Kluczowe powiązanie: wycofywanie bezpłatnych uprawnień

Do 2026 roku producenci w UE w sektorach objętych CBAM (stal, cement itp.) otrzymywali część uprawnień EUA za darmo, aby chronić ich konkurencyjność. CBAM przejmuje tę rolę – dlatego bezpłatne uprawnienia są stopniowo wycofywane:

• 2026: -2,5%
• 2027: -5%
• 2028: -10%
• …
• 2034: 0% (całkowite wycofanie)

Dzięki temu europejscy producenci i importerzy ponoszą porównywalne koszty emisji.

Mini-słowniczek pojęć

Pojęcie	Znaczenie
EU ETS	European Union Emissions Trading System – unijny system handlu uprawnieniami do emisji CO₂
CBAM	Carbon Border Adjustment Mechanism – mechanizm dostosowawczy na granicach UE
EUA	EU Allowance – uprawnienie do emisji 1 tony CO₂ w ramach EU ETS
Certyfikat CBAM	Dokument potwierdzający opłatę za emisje wbudowane w importowany towar
Carbon leakage	Ucieczka emisji – przenoszenie produkcji do krajów o niższych standardach klimatycznych
KOBiZE	Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami – polski regulator EU ETS
Zgłaszający CBAM	Podmiot zarejestrowany w UE, odpowiedzialny za raportowanie i zakup certyfikatów CBAM
Emisje wbudowane	Emisje CO₂ powstałe podczas produkcji towaru (tzw. carbon footprint produktu)

Kogo dotyczą EU ETS i CBAM w praktyce?

EU ETS dotyczy:

• Operatorów instalacji przemysłowych w UE (elektrownie, huty, cementownie, rafinerie)
• Przewoźników lotniczych (loty w obrębie UE)
• Armatorów (od 2024)

CBAM dotyczy:

• Importerów towarów z listy CBAM (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór)
• Przedstawicieli celnych działających w imieniu importerów
• Producentów spoza UE, którzy muszą dostarczyć dane o emisjach swoim klientom w UE

Uwaga: Jeśli importujesz towary objęte CBAM, musisz się zarejestrować jako zgłaszający CBAM i raportować emisje – nawet jeśli Twoja firma nie jest objęta EU ETS.

Jak przygotować się do CBAM? (krok po kroku)

1. Sprawdź, czy importujesz towary objęte CBAM – porównaj kody CN (Combined Nomenclature) swoich towarów z listą w rozporządzeniu CBAM.
2. Zarejestruj się jako zgłaszający CBAM – w systemie krajowym (w Polsce: przez KAS lub dedykowany portal).
3. Zbierz dane o emisjach wbudowanych – poproś dostawców spoza UE o informacje o emisjach CO₂ powstałych podczas produkcji.
4. Składaj raporty kwartalne (2023–2025) – do ostatniego dnia miesiąca po zakończeniu kwartału.
5. Od 2026: kupuj certyfikaty CBAM – na platformie krajowej, w cenie powiązanej z EU ETS.
6. Składaj roczną deklarację CBAM – do 31 maja za rok poprzedni.
7. Oddawaj certyfikaty – do 31 maja, w liczbie odpowiadającej emisjom wbudowanym w import.

Najczęstsze błędy i pułapki

• Brak rejestracji jako zgłaszający CBAM – bez rejestracji nie możesz legalnie importować towarów objętych CBAM od 2026 roku.
• Niepełne dane o emisjach od dostawców – jeśli dostawca nie dostarczy danych, musisz użyć wartości domyślnych (często wyższych), co zwiększa koszty.
• Mylenie EU ETS z CBAM – to dwa odrębne systemy; bycie objętym EU ETS nie zwalnia z obowiązków CBAM przy imporcie.
• Nieuwzględnienie emisji pośrednich – dla niektórych towarów (np. cement) trzeba raportować także emisje z energii elektrycznej użytej w produkcji.
• Brak odliczenia ceny emisji zapłaconej za granicą – jeśli dostawca zapłacił za emisje w kraju pochodzenia (np. w systemie podobnym do EU ETS), możesz to odliczyć – ale musisz mieć dowody.
• Spóźnione raporty – kary za brak lub opóźnienie raportów mogą sięgać 10–50 EUR za tonę emisji.
• Zakładanie, że CBAM dotyczy tylko dużych firm – CBAM obejmuje każdego importera towarów z listy, niezależnie od wielkości firmy.

Co dalej? Konkretne następne kroki

1. Zweryfikuj kody CN swoich towarów – sprawdź w rozporządzeniu CBAM lub skonsultuj z brokerem celnym.
2. Skontaktuj się z dostawcami – poproś o dane o emisjach wbudowanych (carbon footprint) lub certyfikaty z krajowych systemów handlu emisjami.
3. Zarejestruj się w systemie CBAM – jeśli jeszcze tego nie zrobiłeś (dotyczy importerów).
4. Przeszkol zespół – upewnij się, że dział zakupów, logistyki i compliance zna obowiązki CBAM.
5. Monitoruj ceny EUA – cena certyfikatów CBAM jest powiązana z ceną uprawnień w EU ETS, więc warto śledzić rynek.
6. Rozważ audyt CBAM – jeśli import jest istotną częścią działalności, warto zlecić audyt zgodności i optymalizację kosztów emisji.
7. Śledź zmiany legislacyjne – lista towarów CBAM może być rozszerzana, a przepisy doprecyzowywane.

FAQ – najczęstsze pytania

1. Czy EU ETS i CBAM to to samo?
Nie. EU ETS to system handlu emisjami dla producentów w UE, CBAM to mechanizm opłat za emisje wbudowane w import z krajów trzecich.

2. Czy muszę płacić zarówno w EU ETS, jak i CBAM?
Jeśli jesteś producentem w UE objętym EU ETS i jednocześnie importerem towarów CBAM – tak, oba systemy mogą Cię dotyczyć równolegle.

3. Jakie towary objęte są CBAM?
Cement, stal, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór. Lista może być rozszerzana.

4. Czy małe firmy są zwolnione z CBAM?
Nie ma zwolnienia ze względu na wielkość firmy. Jeśli importujesz towary z listy CBAM, obowiązki raportowania i zakupu certyfikatów dotyczą Cię niezależnie od skali działalności.

5. Skąd wziąć dane o emisjach wbudowanych w towar?
Od dostawcy spoza UE – to on powinien obliczyć emisje powstałe podczas produkcji. Jeśli nie dostarczy danych, musisz użyć wartości domyślnych z rozporządzenia.

6. Czy mogę odliczyć cenę emisji zapłaconą w kraju pochodzenia towaru?
Tak, jeśli kraj pochodzenia ma system handlu emisjami uznany przez UE i dostawca zapłacił za emisje – możesz odliczyć tę kwotę od certyfikatów CBAM. Musisz mieć dowody (np. certyfikaty, faktury).

7. Co grozi za brak zgodności z CBAM?
Kary finansowe do 50 EUR za tonę emisji, zakaz importu towarów, a w skrajnych przypadkach – cofnięcie statusu zgłaszającego CBAM.

8. Czy CBAM dotyczy tylko importu spoza UE?
Tak. Towary produkowane i sprzedawane wewnątrz UE podlegają EU ETS, nie CBAM.

Źródła do weryfikacji

• Komisja Europejska – oficjalne strony dotyczące EU ETS i CBAM (Climate Action)
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – akt prawny ustanawiający CBAM
• Dyrektywa 2003/87/WE – podstawa prawna EU ETS (z późniejszymi zmianami)
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – polski regulator EU ETS, źródło wytycznych dla polskich firm
• Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) – informacje o rejestracji zgłaszających CBAM w Polsce
• Oficjalne wytyczne Komisji Europejskiej – dokumenty techniczne dotyczące obliczania emisji wbudowanych, raportowania CBAM
• European Union Transaction Log (EUTL) – publiczny rejestr transakcji uprawnień EUA
• Platforma CBAM Transitional Registry – system raportowania w fazie przejściowej (2023–2025)

Jeśli chcesz upewnić się, że Twoja firma jest przygotowana na obowiązki wynikające z EU ETS lub CBAM, możemy pomóc – oferujemy konsultacje, szkolenia dla zespołów oraz audyty zgodności dostosowane do specyfiki Twojej branży i łańcucha dostaw.