Kary za naruszenie EUDR – grzywny do 4% obrotu i inne sankcje

EUDR kary to nie tylko grzywny. Za naruszenie unijnego rozporządzenia o produktach niepowodujących wylesiania (EUDR) firmie grozi grzywna sięgająca co najmniej 4% rocznego obrotu w UE, konfiskata towaru i przychodów z jego sprzedaży, czasowe wykluczenie z przetargów publicznych oraz zakaz wprowadzania produktów na rynek. To sankcje, które uderzają jednocześnie w finanse, w łańcuch dostaw i w relacje z kontrahentami.

Sankcje EUDR ustala każde państwo członkowskie na podstawie art. 25 rozporządzenia, ale unijne minimum jest wspólne dla wszystkich. Poniżej tłumaczymy prostym językiem, co dokładnie grozi firmie, kiedy te przepisy zaczynają obowiązywać i jakie dane środowiskowe warto zbierać już teraz, żeby nie wpaść w kłopoty.

W skrócie

• Grzywna, której górny pułap wynosi co najmniej 4% rocznego obrotu firmy w UE za rok poprzedzający naruszenie – i wyższa, jeśli trzeba odebrać firmie korzyść z niezgodnego z prawem obrotu.

  Spis treści

  Toggle

• Konfiskata niezgodnych produktów oraz przychodów z ich sprzedaży.

• Wykluczenie z przetargów publicznych i dotacji na okres do 12 miesięcy.

• Czasowy zakaz wprowadzania, udostępniania lub eksportu produktów przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach, a także utrata dostępu do uproszczonej należytej staranności.

• Terminy: stosowanie od 30 grudnia 2026 dla dużych i średnich firm oraz od 30 czerwca 2027 dla mikro i małych przedsiębiorstw (dla produktów innych niż drewno).

Czym jest EUDR i kogo dotyczą kary

EUDR (rozporządzenie (UE) 2023/1115) to unijne prawo, które ma powstrzymać wprowadzanie na rynek UE produktów powiązanych z wylesianiem. Obejmuje siedem towarów: bydło, kakao, kawę, olej palmowy, kauczuk, soję i drewno oraz produkty pochodne, takie jak czekolada, meble, papier, wyroby z kauczuku.

Kary dotyczą przede wszystkim operatorów (firm, które jako pierwsze wprowadzają produkt na rynek UE lub go eksportują) oraz części traderów (firm, które dalej obracają towarem). Jeśli importujesz kakao, kupujesz komponenty z kauczuku albo sprzedajesz meble z drewna, z dużym prawdopodobieństwem jesteś w zakresie regulacji, nawet jako mniejsza firma współpracująca z większym kontrahentem.

Rozporządzenie działa na prostej zasadzie: dostęp do rynku zależy od tego, czy potrafisz udowodnić, że produkt jest wolny od wylesiania i legalnie wyprodukowany. Dowodem jest oświadczenie o należytej staranności (DDS) składane w unijnym systemie informatycznym przed wprowadzeniem towaru na rynek.

EUDR kary i sankcje – co grozi firmie w praktyce

Art. 25 rozporządzenia wymienia minimalny katalog sankcji, które muszą przewidzieć państwa członkowskie. Są one „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”, co w praktyce oznacza, że nie da się ich potraktować jako kosztu prowadzenia biznesu.

Grzywna do 4% obrotu

Maksymalna grzywna wynosi co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu firmy w całej UE za poprzedni rok obrotowy. Liczy się obrót unijny, a nie zysk czy wartość jednej dostawy. Dla firmy z obrotem 20 mln euro rozmawiamy więc o kwocie rzędu 800 tys. euro. Co ważne, jeśli 4% nie wystarczy, żeby odebrać firmie korzyść finansową z naruszenia, grzywna może być jeszcze wyższa.

Konfiskata towaru i przychodów

Organy mogą zająć zarówno niezgodne produkty, jak i przychody uzyskane z ich sprzedaży. To oznacza, że towar, który już trafił do obrotu, może zostać wycofany, a pieniądze z transakcji przepadają.

Wykluczenie z zamówień publicznych

Firma może zostać czasowo (do 12 miesięcy) wykluczona z przetargów publicznych i dostępu do finansowania publicznego. Dla przedsiębiorstw, które startują w postępowaniach lub korzystają z dotacji, to sankcja realnie odcinająca część przychodów.

Zakaz obrotu i utrata uproszczeń

Przy poważnych lub powtarzających się naruszeniach organy mogą nałożyć czasowy zakaz wprowadzania, udostępniania lub eksportu produktów objętych rozporządzeniem. Firma może też stracić dostęp do uproszczonej należytej staranności, czyli lżejszego trybu obowiązującego przy zaopatrzeniu z krajów niskiego ryzyka.

Do tego dochodzą działania naprawcze: wycofanie towaru z rynku, jego zniszczenie lub przekazanie na cele charytatywne, a także środki tymczasowe, takie jak zajęcie towaru czy zawieszenie obrotu danymi produktami. Organy celne mogą odmówić zwolnienia towaru, gdy weryfikacja DDS wypadnie negatywnie.

Konkretne stawki grzywien, tryb kontroli i organy odpowiedzialne za ich nakładanie określą polskie przepisy wdrażające EUDR, dlatego ostateczny wymiar kar w Polsce warto śledzić na bieżąco – unijne rozporządzenie wyznacza tylko wspólne minimum.

Od kiedy obowiązują sankcje EUDR

To pytanie, które w 2026 roku wywołuje najwięcej nieporozumień, bo terminy były przesuwane. Aktualny stan (lipiec 2026) opiera się na rozporządzeniu (UE) 2025/2650, przyjętym 19 grudnia 2025 i opublikowanym w Dzienniku Urzędowym UE 23 grudnia 2025.

Obowiązujące daty stosowania:

• 30 grudnia 2026 – duże i średnie przedsiębiorstwa (operatorzy i traderzy).

• 30 czerwca 2027 – mikro i małe firmy dla produktów innych niż drewno.

• 30 grudnia 2026 – mikro i małe firmy już objęte wcześniejszym rozporządzeniem o drewnie (EUTR).

Roczne przesunięcie to nie pauza, tylko dodatkowe okno na przygotowania. Najdłużej trwa zebranie danych od dostawców i zbudowanie systemu należytej staranności, więc firmy, które ruszą dopiero jesienią 2026, będą działać pod dużą presją czasu.

Warto też wiedzieć, że 13 lipca 2026 Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/1565, które formalizuje m.in. uproszczone, jednorazowe deklaracje dla mikro i małych producentów pierwotnych oraz możliwość łączenia kilku oświadczeń w jedno.

Jak dane środowiskowe chronią przed karami

Sankcje EUDR nie spadają z powietrza. Firma dostaje karę wtedy, gdy nie potrafi udowodnić pochodzenia i legalności towaru. Właśnie dlatego dane środowiskowe są tu twardym zabezpieczeniem, a nie formalnością.

W praktyce potrzebujesz przede wszystkim:

• Geolokalizacji działek (współrzędne GPS w formacie GeoJSON), z których pochodzi surowiec. Przy bydle chodzi o wszystkie gospodarstwa, w których zwierzęta były hodowane.

• Dat produkcji lub zbioru, które pozwalają potwierdzić brak wylesiania po dacie granicznej (31 grudnia 2020).

• Dowodów legalności zgodnie z art. 9: pozwoleń, tytułów do gruntu, certyfikatów.

• Klasyfikacji ryzyka kraju pochodzenia, bo od niej zależy, czy stosujesz pełną, czy uproszczoną należytą staranność.

Te dane trzeba zebrać, sprawdzić względem danych satelitarnych o wylesianiu i zachować przez co najmniej pięć lat. Jeśli kontrahent, bank finansujący albo organ nadzoru poprosi o dowody, firma z uporządkowanymi danymi odpowiada w kilka dni. Firma, która trzyma wszystko w mailach i arkuszach, ryzykuje lukę, a luka w dokumentacji to prosta droga do sankcji.

Jeśli chcesz dokładniej poznać zakres obowiązków i mechanizm należytej staranności, opisaliśmy je szerzej na naszej stronie o rozporządzeniu EUDR.

Jak ograniczyć ryzyko kar EUDR

1. Ustal swoją rolę – operator czy trader – dla każdej linii produktowej według załącznika I.
2. Zmapuj łańcuch dostaw aż do działki pochodzenia surowca.
3. Zbierz geolokalizację i daty produkcji od dostawców. To najdłuższy etap, zacznij od niego.
4. Sprawdź ryzyko kraju i ustal, czy stosujesz pełną, czy uproszczoną należytą staranność.
5. Zbuduj system należytej staranności i zaplanuj jego coroczny przegląd.
6. Przetestuj składanie DDS w środowisku szkoleniowym systemu unijnego, zanim ruszy egzekwowanie.
7. Archiwizuj dokumentację przez pięć lat i trzymaj ją w jednym, dostępnym miejscu.

Najczęstsze błędy

• Traktowanie przesunięcia terminu jako powodu, żeby odłożyć projekt.

• Poleganie na deklaracjach dostawcy bez współrzędnych i dowodów legalności.

• Brak jasnego podziału odpowiedzialności między zakupami, środowiskiem, compliance a finansami.

• Zbieranie danych w formacie, którego nie da się wgrać do systemu unijnego.

FAQ

Ile wynosi maksymalna kara za naruszenie EUDR?
Grzywna to co najmniej 4% łącznego rocznego obrotu firmy w UE za poprzedni rok. Może być wyższa, jeśli to konieczne, żeby odebrać korzyść z naruszenia.

Czy kary EUDR obejmują małe firmy?
Tak. Rozporządzenie dotyczy firm każdej wielkości, jeśli wprowadzają na rynek UE lub eksportują produkty objęte zakresem. Mikro i małe firmy mają jednak późniejszy termin (30 czerwca 2027) i uproszczenia w niektórych obowiązkach.

Od kiedy grożą sankcje EUDR?
Od 30 grudnia 2026 dla dużych i średnich firm oraz od 30 czerwca 2027 dla mikro i małych przedsiębiorstw (dla produktów innych niż drewno).

Czy oprócz grzywny grożą inne konsekwencje?
Tak. To konfiskata towaru i przychodów, wykluczenie z przetargów publicznych do 12 miesięcy, czasowy zakaz obrotu oraz utrata dostępu do uproszczonej należytej staranności.

Co jest głównym dowodem zgodności?
Oświadczenie o należytej staranności (DDS) składane w systemie unijnym, oparte na geolokalizacji działek, datach produkcji i dowodach legalności.

Kto egzekwuje kary?
Właściwe organy państw członkowskich razem ze służbami celnymi. Cło może odmówić zwolnienia towaru, gdy weryfikacja DDS wypadnie negatywnie.

Kary za naruszenie EUDR są dotkliwe i wielowarstwowe: grzywna, której górny pułap wynosi co najmniej 4% rocznego obrotu firmy w UE, konfiskata towaru, wykluczenie z przetargów i zakaz obrotu. Najlepszą ochroną nie jest znajomość taryfikatora, tylko uporządkowane dane środowiskowe, które pozwalają udowodnić pochodzenie i legalność produktu. Firmy, które zbudują ten system przed grudniem 2026, unikną nie tylko sankcji, ale też blokad w łańcuchu dostaw.

Chcesz sprawdzić, jakie obowiązki EUDR realnie dotyczą Twojej firmy i jakie dane warto zebrać już teraz? Zajrzyj do naszego omówienia rozporządzenia EUDR i zaplanuj przygotowania spokojnie, zanim ruszy egzekwowanie przepisów.