EUDR – kogo dotyczy i jakie są obowiązki firm?

EUDR dotyczy każdej firmy, która wprowadza na rynek Unii Europejskiej lub eksportuje z niej produkty powiązane z siedmioma surowcami: drewnem, kakao, kawą, olejem palmowym, soją, kauczukiem i bydłem. Jeśli kupujesz, przetwarzasz, sprzedajesz albo wysyłasz za granicę towary z tej grupy, prawdopodobnie jesteś objęty rozporządzeniem — nawet jeśli sam nie sprowadzasz surowca zza granicy. To, jakie masz obowiązki, zależy od Twojej roli w łańcuchu dostaw.

W tym tekście tłumaczymy prostym językiem, kogo dokładnie obejmuje EUDR, czym różni się operator od handlowca i podmiotu downstream, kto może skorzystać z uproszczeń oraz jakie dane warto zbierać już teraz. Po ostatniej nowelizacji z grudnia 2025 r. część ról i terminów się zmieniła, więc dobrze zweryfikować swoją sytuację na nowo.

W skrócie

• EUDR obejmuje 7 surowców i wszystkie produkty z nich wytworzone: drewno, kakao, kawa, olej palmowy, soja, kauczuk, bydło (np. papier, meble, czekolada, opony, skóra, pasze).

  Spis treści

  Toggle

• Trzy główne role: operator (pierwszy wprowadza towar na rynek UE lub eksportuje), podmiot działający na niższym szczeblu łańcucha (downstream) oraz handlowiec. Zakres obowiązków zależy od roli.

• Główny ciężar należytej staranności (DDS) spoczywa na pierwszym wprowadzającym. Firmy w dalszej części łańcucha zwykle przekazują dalej numery referencyjne, a nie tworzą nowych oświadczeń.

• Terminy po nowelizacji: 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich firm oraz podmiotów downstream i handlowców (każdej wielkości); 30 czerwca 2027 r. dla osób fizycznych oraz mikro- i małych firm w zakresie pozostałych produktów.

• Są wyjątki i uproszczenia, m.in. jednorazowa uproszczona deklaracja dla drobnych producentów pierwotnych z krajów niskiego ryzyka.

Czym jest EUDR i skąd się wzięło

EUDR to unijne rozporządzenie 2023/1115 w sprawie produktów niepowodujących wylesiania. Weszło w życie w czerwcu 2023 r., a jego celem jest zablokowanie dostępu do rynku UE towarom, które przyczyniają się do wylesiania i degradacji lasów. W praktyce firma musi wykazać, że jej surowiec nie pochodzi z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r. i że został pozyskany legalnie w kraju pochodzenia.

Rozporządzenie było dwukrotnie przesuwane. Po nowelizacji (UE) 2025/2650 z grudnia 2025 r. obowiązki dla dużych i średnich firm zaczynają się 30 grudnia 2026 r., a dla mikro- i małych podmiotów 30 czerwca 2027 r. Jest jeden wyjątek od późniejszego terminu: mikro- i małe firmy, które obracają drewnem i wyrobami drzewnymi objętymi wcześniej rozporządzeniem EUTR, podlegają EUDR już od 30 grudnia 2026 r. Odroczenie do połowy 2027 r. dotyczy tylko pozostałych surowców i produktów. Komisja zapowiedziała też dalszy przegląd upraszczający, więc szczegóły proceduralne mogą się jeszcze zmieniać — warto śledzić komunikaty.

EUDR kogo dotyczy w praktyce — sprawdź swoją rolę

Rozporządzenie nie pyta o branżę, tylko o to, co robisz z towarem. Ta sama firma może być jednocześnie operatorem dla jednego produktu i handlowcem dla innego. Dlatego zamiast pytać „czy moja branża jest na liście”, lepiej zapytać „jaki jest mój udział w obrocie tymi surowcami”.

Operator

Operator to podmiot, który jako pierwszy wprowadza produkt objęty EUDR na rynek UE lub go eksportuje. Najczęściej jest to importer sprowadzający kakao czy drewno spoza Unii albo producent, który pozyskuje surowiec i wypuszcza go do obrotu. To na operatorze spoczywa najcięższy obowiązek: zebranie danych o pochodzeniu, ocena ryzyka i złożenie oświadczenia o należytej staranności w systemie TRACES. Jeśli eksportujesz produkty, które zostały już wcześniej objęte należytą starannością na rynku UE, nie składasz nowego oświadczenia — działasz wtedy jak podmiot na niższym szczeblu łańcucha i przekazujesz numery referencyjne otrzymane od dostawcy.

Podmiot działający na niższym szczeblu (downstream)

To firmy w środku łańcucha — przetwórcy, producenci wyrobów gotowych, dystrybutorzy — które przyjmują towar już objęty należytą starannością i robią z niego coś dalej. Po nowelizacji taki podmiot zwykle nie musi składać własnego oświadczenia od zera. Jego zadaniem jest zebranie i zachowanie numerów referencyjnych oświadczeń złożonych wcześniej oraz przekazanie ich dalej. To odciąża zwłaszcza średnie firmy przetwórcze.

Handlowiec

Handlowiec udostępnia produkt na rynku, nie zmieniając go. Handlowcy inni niż mikro- i małe firmy mają obowiązki zbliżone do podmiotów downstream: rejestrują się w systemie, zbierają i przekazują numery referencyjne oraz przechowują dane o tym, od kogo towar kupili i komu go sprzedali (przez 5 lat).

Jakie obowiązki nakłada EUDR na firmy

Rdzeń rozporządzenia to należyta staranność (due diligence). W uproszczeniu składa się z trzech elementów, które w praktyce sprowadzają się do jednego pytania: czy potrafisz udowodnić, skąd pochodzi Twój surowiec.

• Zbieranie informacji — m.in. opis produktu, ilość, kraj produkcji i geolokalizacja działek, z których pochodzi surowiec (współrzędne geograficzne). To właśnie tu wchodzą dane środowiskowe: bez precyzyjnej lokalizacji nie da się sprawdzić, czy na danym terenie doszło do wylesiania po 2020 r.

• Ocena ryzyka — analiza, czy dany surowiec mógł pochodzić z terenu wylesionego lub z nielegalnego źródła, z uwzględnieniem poziomu ryzyka kraju pochodzenia.

• Ograniczanie ryzyka — jeśli ryzyko nie jest znikome, firma musi je zredukować (np. uzupełnić dokumentację, zlecić weryfikację terenową) zanim wprowadzi towar na rynek.

Do tego dochodzi obowiązek przechowywania dokumentacji przez 5 lat i gotowość do jej okazania organom kontrolnym. Za naruszenia grożą konkretne sankcje: grzywny sięgające co najmniej 4% rocznego obrotu firmy w UE, konfiskata towarów lub przychodów z ich sprzedaży, a także czasowe wykluczenie z zamówień publicznych i dostępu do finansowania publicznego.

Po co firmie dane o geolokalizacji

Współrzędne działek to nie formalność. Na ich podstawie — z użyciem danych satelitarnych i map pokrycia terenu — sprawdza się, czy grunt był lasem w grudniu 2020 r. i czy później go nie wykarczowano. Jeśli kupujesz surowiec od pośrednika, który nie potrafi podać źródła z dokładnością do działki, Twoja ocena ryzyka będzie dziurawa. Dlatego rozmowę o geolokalizacji warto zacząć z dostawcami wcześniej, niż wymaga tego termin.

Wyjątki i uproszczenia — kto ma lżej

• Drobni producenci pierwotni (np. rolnicy, leśnicy) z krajów niskiego ryzyka mogą złożyć jednorazową uproszczoną deklarację zamiast oświadczenia przy każdej transakcji.

• Podmioty downstream i handlowcy inni niż MŚP nie składają własnych oświadczeń, lecz rejestrują się w systemie i przekazują numery referencyjne.

• Produkty spoza listy siedmiu surowców nie są objęte — ale warto sprawdzać kody towarowe, bo lista obejmuje też wiele wyrobów pochodnych, których nie kojarzy się od razu z lasem (papier, karton, meble, opony, wyroby skórzane).

• Kraje niskiego ryzyka oznaczają uproszczoną należytą staranność, ale nie zwalniają całkowicie z obowiązków.

Uproszczenie nie znaczy „nie dotyczy”. Nawet firma downstream, która nie składa oświadczenia, musi mieć uporządkowane dane o dostawcach i odbiorcach oraz komplet numerów referencyjnych. Bez tego nie sprzeda towaru dalej kontrahentowi, który tych numerów od niej zażąda.

Dlaczego to temat nie tylko dla działu compliance

EUDR szybko staje się elementem relacji handlowych. Duzi kontrahenci, sieci handlowe i banki finansujące łańcuchy dostaw zaczynają wymagać potwierdzenia zgodności od swoich dostawców — także tych mniejszych, których formalny termin przypada dopiero na 2027 r. W efekcie mała firma może zostać poproszona o dane i numery referencyjne znacznie wcześniej, bo jej większy odbiorca musi domknąć własną należytą staranność.

To przesuwa temat z działu ochrony środowiska do procurementu, sprzedaży i finansów. Kto pierwszy uporządkuje dane o pochodzeniu surowców, ten łatwiej utrzyma kontrakty z dużymi partnerami.

Sekcja praktyczna: od czego zacząć

Checklista pierwszych kroków

1. Zrób inwentaryzację produktów i sprawdź, które zawierają którykolwiek z 7 surowców (uwzględnij wyroby pochodne i kody CN).
2. Ustal swoją rolę dla każdego produktu: operator, downstream czy handlowiec. Zapisz to — od tego zależą obowiązki.
3. Zmapuj dostawców i sprawdź, którzy potrafią podać kraj pochodzenia i geolokalizację działek.
4. Ustal, kto po Twojej stronie odpowiada za dane, oświadczenia i numery referencyjne.
5. Zaktualizuj umowy i zapytania zakupowe o wymóg przekazywania danych EUDR.
6. Przygotuj miejsce na przechowywanie dokumentacji przez 5 lat.

Najczęstsze błędy

• Założenie „jesteśmy mali, więc nas to nie dotyczy” — kontrahent może wymagać danych wcześniej niż ustawa.

• Pominięcie wyrobów pochodnych (papier, opakowania, meble, opony) w analizie.

• Zbieranie ogólnego „kraju pochodzenia” zamiast konkretnej geolokalizacji.

• Odkładanie rozmów z dostawcami na ostatni kwartał przed terminem.

• Brak jasno przypisanej odpowiedzialności między procurementem a compliance.

FAQ

Czy EUDR dotyczy tylko importerów?
Nie. Obejmuje też przetwórców, producentów wyrobów gotowych, dystrybutorów i handlowców obracających produktami z 7 surowców, a także eksporterów wysyłających takie towary z UE.

Kogo dotyczy EUDR, jeśli kupuję surowiec od dostawcy z UE?
Najprawdopodobniej jesteś podmiotem downstream lub handlowcem. Zwykle nie składasz nowego oświadczenia, ale musisz zebrać i przekazać dalej numery referencyjne oraz zachować dane o dostawcach i odbiorcach.

Jakie surowce obejmuje EUDR?
Drewno, kakao, kawę, olej palmowy, soję, kauczuk i bydło — oraz produkty z nich wytworzone, w tym wyroby pochodne, które nie kojarzą się wprost z lasem.

Od kiedy obowiązują przepisy?
Po nowelizacji z grudnia 2025 r.: od 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich firm oraz podmiotów downstream i handlowców, a od 30 czerwca 2027 r. dla osób fizycznych oraz mikro- i małych firm w zakresie pozostałych produktów.

Czym różni się operator od handlowca?
Operator jako pierwszy wprowadza towar na rynek UE lub go eksportuje i odpowiada za pełną należytą staranność. Handlowiec udostępnia produkt na rynku bez jego zmiany i ma węższy zakres obowiązków, głównie dokumentacyjnych.

Czy mała firma może być zwolniona z EUDR?
Nie ma pełnego zwolnienia z powodu wielkości. Są uproszczenia (np. jednorazowa deklaracja dla drobnych producentów z krajów niskiego ryzyka), ale obowiązek posiadania i przekazywania danych pozostaje.

To, czy i jak EUDR dotyczy Twojej firmy, zależy od dwóch rzeczy: czy obracasz którymkolwiek z 7 surowców oraz jaką rolę pełnisz w łańcuchu dostaw. Operatorzy dźwigają najwięcej, podmioty downstream i handlowcy głównie zbierają i przekazują dane. Wyjątki i uproszczenia istnieją, ale żaden z nich nie zwalnia z uporządkowania informacji o pochodzeniu surowca — a tego coraz częściej wymagają więksi kontrahenci i banki, niezależnie od formalnych terminów.

Jeśli chcesz uporządkować to na spokojnie i wiedzieć, jaką rolę pełnisz oraz jakie dane zbierać, zajrzyj do naszego omówienia rozporządzenia EUDR: rozporządzenie EUDR. Znajdziesz tam praktyczne wskazówki, od których można zacząć przygotowania.