CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) to unijny mechanizm wyrównujący koszty emisji CO₂ dla towarów importowanych z krajów o mniej restrykcyjnych przepisach klimatycznych. Od października 2023 importerzy wybranych produktów (stal, cement, aluminium, nawozy, energia elektryczna, wodór) muszą raportować emisje wbudowane w towary. Od 2026 roku będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM.

Najważniejsze punkty

• CBAM dotyczy importu wybranych towarów energochłonnych do UE – nie eksportu.
• Okres przejściowy (2023–2025) wymaga tylko raportowania emisji, bez opłat finansowych.
• Od 2026 roku importerzy będą kupować certyfikaty CBAM odpowiadające emisjom CO₂ w towarach.
• Raportowanie odbywa się kwartalnie przez platformę CBAM Transitional Registry.
• Odpowiedzialność spoczywa na importerze – to on musi zebrać dane o emisjach od producenta spoza UE.
• Brak raportu lub błędy mogą skutkować karami finansowymi.
• Weryfikacja danych wymaga współpracy z dostawcami i znajomości metodyki obliczania emisji.

Czym jest CBAM i dlaczego został wprowadzony?

CBAM to mechanizm mający zapobiec tzw. „ucieczce emisji” (carbon leakage) – sytuacji, w której produkcja przenosi się do krajów o luźniejszych normach klimatycznych, a towary są importowane do UE. Dzięki CBAM importowane produkty podlegają podobnym kosztom emisji CO₂ jak te wytwarzane w Unii Europejskiej w ramach systemu EU ETS.

Mechanizm ma wyrównać warunki konkurencji i chronić europejskich producentów, którzy ponoszą koszty redukcji emisji.

Zobacz naszą ofertę: raport CBAM

Kogo dotyczy CBAM?

CBAM dotyczy importerów (firm i osób) sprowadzających do UE towary z następujących kategorii:

• Cement
• Energia elektryczna
• Nawozy
• Żelazo i stal
• Aluminium
• Wodór

Obowiązek raportowania i – od 2026 roku – zakupu certyfikatów spoczywa na zgłaszającym CBAM (CBAM declarant), którym zazwyczaj jest importer lub przedstawiciel celny pośredni z pełnomocnictwem.

Nie dotyczy:

• Towarów o wartości poniżej 150 EUR
• Towarów objętych procedurami celnymi zawieszającymi (np. skład celny, uszlachetnianie czynne)
• Towarów wysłanych przed 1 października 2023 (w okresie przejściowym)

Jak wygląda raportowanie w okresie przejściowym (2023–2025)?

W okresie przejściowym importerzy muszą składać kwartalne raporty CBAM zawierające:

1. Ilość importowanych towarów (w tonach lub MWh)
2. Całkowitą emisję wbudowaną (bezpośrednią i pośrednią)
3. Ewentualną cenę CO₂ zapłaconą w kraju pochodzenia towaru

Terminy raportowania:

• Q4 2023 – do 31 stycznia 2024
• Q1 2024 – do 30 kwietnia 2024
• Q2 2024 – do 31 lipca 2024
• Q3 2024 – do 31 października 2024
• Q4 2024 – do 31 stycznia 2025
• itd.

Raporty składa się przez CBAM Transitional Registry – unijną platformę elektroniczną.

Skąd wziąć dane o emisjach wbudowanych w towar?

Dane o emisjach powinien dostarczyć producent lub eksporter spoza UE. Importerzy muszą uzyskać:

• Emisje bezpośrednie (z procesów produkcyjnych)
• Emisje pośrednie (z energii elektrycznej zużytej w produkcji)
• Informacje o ewentualnej cenie CO₂ zapłaconej w kraju pochodzenia

Metody obliczania emisji:

• Metoda rzeczywista – oparta na rzeczywistych danych z instalacji producenta (preferowana)
• Metoda domyślna – oparta na wartościach referencyjnych (wyższe, mniej korzystne dla importera)

W pierwszym roku okresu przejściowego (do 31 lipca 2024) dopuszczalne były uproszczenia, np. dane szacunkowe. Od sierpnia 2024 wymagane są dane rzeczywiste lub wartości domyślne z rozporządzenia.

Co się stanie od 2026 roku?

Od 1 stycznia 2026 roku kończy się okres przejściowy i zaczyna się definitywny system CBAM:

• Importerzy będą musieli posiadać status upoważnionego zgłaszającego CBAM
• Będą zobowiązani do zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom wbudowanym w towary
• Cena certyfikatu będzie oparta na średniej cenie uprawnień EU ETS
• Roczne rozliczenie – złożenie deklaracji CBAM i umorzenie certyfikatów do 31 maja każdego roku

Równolegle będzie następowało stopniowe wycofywanie darmowych uprawnień EU ETS dla europejskich producentów (do 2034 roku).

Słowniczek pojęć

FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Czy CBAM dotyczy eksportu z UE?
Nie. CBAM dotyczy wyłącznie importu towarów do Unii Europejskiej.

2. Czy muszę płacić za certyfikaty CBAM już teraz?
Nie. Do końca 2025 roku obowiązuje tylko raportowanie. Zakup certyfikatów zacznie się od 2026 roku.

3. Co jeśli mój dostawca nie chce podać danych o emisjach?
Możesz zastosować wartości domyślne z rozporządzenia, ale będą one wyższe i mniej korzystne finansowo. Warto negocjować z dostawcą lub rozważyć zmianę źródła dostaw.

4. Kto w Polsce pomaga w sprawach CBAM?
Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) oraz organy celne. KOBiZE prowadzi punkt informacyjny i publikuje wytyczne.

5. Czy małe firmy są zwolnione z CBAM?
Nie ma zwolnienia ze względu na wielkość firmy. Liczy się rodzaj i wartość importowanego towaru. Towary poniżej 150 EUR są wyłączone.

6. Jak sprawdzić, czy mój towar podlega CBAM?
Sprawdź kod CN towaru i porównaj z załącznikiem I do rozporządzenia CBAM. Lista obejmuje cement, stal, aluminium, nawozy, wodór i energię elektryczną.

7. Co grozi za brak raportu lub błędy?
Kary finansowe nakładane przez organy celne – od 10 do 50 EUR za każdą tonę niezgłoszonych emisji (w zależności od państwa członkowskiego).

8. Czy mogę skorygować raport po terminie?
Tak, platforma CBAM Transitional Registry umożliwia korekty. Należy je zgłosić jak najszybciej, aby uniknąć kar.

Błędy i pułapki

• Brak komunikacji z dostawcą – dane o emisjach trzeba uzyskać z wyprzedzeniem, nie w ostatniej chwili przed terminem raportu.
• Stosowanie niewłaściwej metodyki – emisje należy liczyć zgodnie z metodyką z rozporządzenia, nie dowolnie.
• Pomijanie emisji pośrednich – energia elektryczna zużyta w produkcji też się liczy.
• Nieznajomość kodów CN – błędna klasyfikacja towaru może prowadzić do pominięcia obowiązku lub błędnego raportu.
• Brak archiwizacji dokumentów – organy celne mogą żądać dowodów; dokumentacja powinna być przechowywana min. 4 lata.
• Ignorowanie aktualizacji przepisów – rozporządzenia wykonawcze i wytyczne Komisji Europejskiej są regularnie aktualizowane.
• Przekładanie na ostatnią chwilę – system raportowania może być obciążony przed terminem, co utrudnia złożenie raportu.

Co dalej? Konkretne kroki dla importera

1. Zidentyfikuj towary objęte CBAM – sprawdź kody CN swoich importów.
2. Skontaktuj się z dostawcami – poproś o dane o emisjach wbudowanych (najlepiej metodą rzeczywistą).
3. Zarejestruj się w CBAM Transitional Registry – potrzebujesz konta do składania raportów.
4. Zbieraj dokumentację – faktury, deklaracje celne, dane o emisjach, potwierdzenia ceny CO₂ w kraju pochodzenia.
5. Złóż raport kwartalny – w terminie, zgodnie z wymogami rozporządzenia.
6. Przygotuj się na 2026 rok – rozważ ubieganie się o status upoważnionego zgłaszającego CBAM, zaplanuj budżet na certyfikaty.
7. Monitoruj zmiany – śledź komunikaty Komisji Europejskiej, KOBiZE i organów celnych.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w interpretacji przepisów, obliczaniu emisji lub przygotowaniu raportów, rozważ konsultację z ekspertem ds. CBAM lub doradcą celnym specjalizującym się w tym obszarze.

Źródła do weryfikacji

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 – podstawowy akt prawny ustanawiający CBAM
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 – szczegółowe zasady raportowania w okresie przejściowym
• Komisja Europejska – sekcja CBAM – oficjalne wytyczne, FAQ, narzędzia (taxation-customs.ec.europa.eu)
• KOBiZE (Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami) – polska instytucja wspierająca, publikacje i punkt informacyjny
• Krajowa Administracja Skarbowa – organy celne odpowiedzialne za egzekwowanie CBAM w Polsce
• CBAM Transitional Registry – platforma do raportowania (cbam.ec.europa.eu)
• Wytyczne metodyczne Komisji Europejskiej – dokumenty techniczne dotyczące obliczania emisji

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Przepisy dotyczące CBAM są złożone i mogą wymagać indywidualnej interpretacji. W razie wątpliwości zaleca się weryfikację w oficjalnych źródłach lub konsultację z ekspertem.