Klasyfikacja krajów EUDR – jak ocena ryzyka EUDR wpływa na obowiązki importerów

Ocena ryzyka EUDR i klasyfikacja krajów EUDR decydują o tym, ile pracy będzie Cię kosztowała zgodność z rozporządzeniem o produktach wolnych od wylesiania. Komisja Europejska przypisuje każdy kraj pochodzenia do jednej z trzech kategorii — niskiego, standardowego lub wysokiego ryzyka — a od tej kategorii zależy zakres należytej staranności, którą musisz wykonać przed wprowadzeniem towaru na rynek UE.

Dla firmy oznacza to konkret: kraj z listy niskiego ryzyka to uproszczona procedura i mniej dokumentów, kraj standardowy lub wysoki to pełna analiza i pełne mitygowanie ryzyka. Poniżej pokazujemy, jak wygląda aktualna lista, co z niej wynika w praktyce i jakie dane warto zbierać już teraz — stan na lipiec 2026 roku.

W skrócie

• Trzy kategorie: kraje niskiego, standardowego i wysokiego ryzyka. Domyślną kategorią dla krajów spoza list jest ryzyko standardowe.

  Spis treści

  Toggle

• Pierwsza lista Komisji (maj 2025): ok. 140 krajów niskiego ryzyka, ok. 50 standardowego i 4 wysokiego (Białoruś, Mjanma, Korea Północna, Rosja).

• Niskie ryzyko ≠ brak obowiązków: nadal zbierasz geolokalizację działek i pełne dane wg art. 9 oraz oceniasz ryzyko mieszania i obchodzenia przepisów. Oświadczenie o należytej staranności (DDS) składa podmiot, który jako pierwszy wprowadza produkt na rynek UE — dalsze ogniwa łańcucha przekazują numery referencyjne.

• Lista jest ruchoma: klasyfikacja podlega przeglądom, a Parlament Europejski w 2025 r. zgłaszał do niej zastrzeżenia. Trzeba być gotowym na zmianę kategorii kraju.

• Terminy stosowania są już ostateczne: zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2025/2650 duże i średnie firmy obowiązuje 30 grudnia 2026 r., mikro i małe — 30 czerwca 2027 r. (dla drewna, objętego wcześniej EUTR, również 30 grudnia 2026 r.).

Czym jest klasyfikacja ryzyka krajów w EUDR

EUDR to unijne rozporządzenie 2023/1115 o produktach wolnych od wylesiania. Obejmuje siedem grup towarów: bydło, kakao, kawę, olej palmowy, soję, drewno i kauczuk oraz produkty pochodne (np. skórę, czekoladę, meble, opony). Uwaga: w lipcu 2026 r. Komisja przyjęła akt delegowany zmieniający listę produktów pochodnych — po jego wejściu w życie m.in. skóry bydlęce i opony bieżnikowane mają zostać wyłączone, a kawa rozpuszczalna dodana (od 30 grudnia 2027 r.). Przed klasyfikacją własnych towarów sprawdź aktualne brzmienie załącznika I.

Benchmarking krajów to system, w którym Komisja przypisuje każdemu państwu poziom ryzyka, że pochodzące z niego towary są powiązane z wylesianiem lub degradacją lasów. Podstawą oceny są m.in. historyczne tempo wylesiania, ekspansja gruntów rolnych pod uprawy objęte EUDR oraz czynniki jakościowe, jak siła krajowych ram prawnych i egzekwowania prawa. Metodologię opisuje art. 29 rozporządzenia.

Sens tego mechanizmu jest praktyczny: dopasować wysiłek do realnego ryzyka. Tam, gdzie prawdopodobieństwo wylesiania jest niskie, procedura jest lżejsza. Tam, gdzie jest wyższe, kontrola i obowiązki rosną.

Trzy kategorie ryzyka i co oznaczają dla firmy

Kraje niskiego ryzyka. Możesz zastosować uproszczoną należytą staranność (art. 13). W praktyce nie musisz przeprowadzać oceny ryzyka i jego mitygowania z art. 10 i 11. Ale — i to jest część, którą wiele firm pomija — nadal zbierasz pełen zestaw informacji z art. 9, w tym geolokalizację każdej działki, i składasz oświadczenie o należytej staranności. Potwierdzają to wytyczne Komisji z lipca 2026 r. (C/2026/3896): uproszczenie dotyczy wyłącznie oceny i mitygowania ryzyka, nie zwalnia z zebrania danych ani złożenia DDS. Do tego oceniasz ryzyko mieszania towaru z materiałem o nieznanym pochodzeniu oraz ryzyko obchodzenia przepisów.

Kraje standardowego ryzyka. Pełna należyta staranność: zebranie informacji (art. 9), ocena ryzyka pod kątem legalności produkcji, wylesiania i jakości danych (art. 10) oraz mitygowanie ryzyka, które nie jest znikome (art. 11). To domyślna kategoria dla państw, których nie ma na liście niskiego ani wysokiego ryzyka.

Kraje wysokiego ryzyka. Pełna należyta staranność plus najostrzejsze kontrole ze strony krajowych organów. Automatycznie trafiają tu kraje objęte sankcjami ONZ lub UE dotyczącymi towarów w zakresie EUDR.

Kategoria wpływa też na częstotliwość kontroli organów krajowych: co do zasady odpowiednio ok. 1%, 3% i 9% operatorów dla krajów niskiego, standardowego i wysokiego ryzyka.

Ocena ryzyka EUDR – jak wygląda pierwsza lista

Pierwszą listę Komisja opublikowała 22 maja 2025 r. na platformie Green Forum. Rozkład zaskoczył część obserwatorów:

• Wysokie ryzyko (4 kraje): Białoruś, Mjanma, Korea Północna, Rosja.

• Standardowe ryzyko (ok. 50 krajów): m.in. Brazylia, Indonezja, Malezja, Wybrzeże Kości Słoniowej, Demokratyczna Republika Konga, Nigeria, Peru, Paragwaj, Meksyk.

• Niskie ryzyko (ok. 140 krajów): wszystkie państwa UE, w tym Polska, a także USA, Kanada, Chiny, Wielka Brytania, Ukraina, Wietnam, Tajlandia.

Aktualną listę dla konkretnego kraju można sprawdzić w oficjalnej Country Classification List Komisji Europejskiej.

Trzeba tu dodać ważne zastrzeżenie. W lipcu 2025 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję krytykującą tę klasyfikację — za nieprzejrzystą metodologię i dane oparte głównie na historycznym wylesianiu. Klasyfikacja podlega też okresowym przeglądom, m.in. po udostępnieniu nowych danych FAO. Wniosek dla firmy jest prosty: nie traktuj przypisania kraju jako stałego. Kategoria może się zmienić w jednej aktualizacji.

Benchmarking EUDR w praktyce – po co Ci te dane

Benchmarking EUDR to dla działu zakupów i compliance punkt wyjścia do zaplanowania pracy, a nie gotowa odpowiedź. Klasyfikacja mówi, gdzie skupić uwagę, ale nie zwalnia z myślenia o własnym łańcuchu dostaw.

Dwa ryzyka, które dotyczą również towaru z krajów niskiego ryzyka:

• Mieszanie (mixing): partia z kraju niskiego ryzyka zmieszana z surowcem o nieznanym pochodzeniu traci swój uproszczony status. Musisz umieć wykazać rozdzielność partii.

• Obchodzenie (circumvention): przekierowywanie towaru przez kraj niskiego ryzyka, żeby „na papierze” wyglądał na zgodny. Organy będą to weryfikować.

Dlatego dane środowiskowe i geolokalizacyjne mają wartość operacyjną, a nie tylko formalną. Geolokalizacja działek (poligony lub punkty) pozwala nałożyć lokalizację produkcji na mapy pokrywy leśnej i zweryfikować, czy po dacie granicznej 31 grudnia 2020 r. nie doszło tam do wylesiania. To ta sama informacja, o którą coraz częściej pytają banki przy finansowaniu i więksi kontrahenci w swoich ankietach dostawców. Zbierając ją raz porządnie, obsługujesz kilka wymagań naraz.

Sekcja praktyczna: od czego zacząć i czego unikać

Kroki, które warto zrobić teraz:

1. Zmapuj towary i kody CN. Sprawdź, które z siedmiu grup EUDR faktycznie kupujesz lub sprzedajesz i pod jakimi kodami.
2. Ustal kraje pochodzenia — realne, nie deklarowane. Pochodzenie to miejsce produkcji surowca, a nie kraj dostawcy czy pośrednika.
3. Przypisz kategorię ryzyka do każdego kraju pochodzenia. Zbuduj prostą tabelę: towar, kraj, kategoria, wymagana procedura.
4. Zbierz geolokalizację działek i datę produkcji. To fundament, niezależnie od kategorii kraju.
5. Oceń ryzyko mieszania i obchodzenia dla partii z krajów niskiego ryzyka.
6. Przygotuj proces oświadczeń DDS i miejsce na przechowywanie dowodów. Jeśli nie wprowadzasz produktu na rynek UE jako pierwszy, zaplanuj zbieranie i przekazywanie numerów referencyjnych DDS od dostawców.
7. Zapisz uzasadnienie decyzji. Krótka notatka, dlaczego zastosowałeś uproszczoną procedurę dla danej partii, to Twój ślad audytowy.

Najczęstsze błędy:

• Traktowanie kraju niskiego ryzyka jak zwolnienia z obowiązków. Geolokalizacja i DDS zostają.

• Mylenie kraju dostawcy z krajem pochodzenia surowca.

• Zbieranie geolokalizacji w formie, której nie da się zweryfikować na mapie (brak poligonów, złe współrzędne).

• Założenie, że raz przypisana kategoria kraju jest stała.

• Brak reakcji na uzasadnione zastrzeżenia (substantiated concerns) dotyczące dostawcy.

FAQ

Czym różni się kraj niskiego ryzyka od standardowego w EUDR?
Przy niskim ryzyku stosujesz uproszczoną należytą staranność — zbierasz informacje i składasz DDS, ale nie musisz przeprowadzać oceny i mitygowania ryzyka z art. 10 i 11. Przy ryzyku standardowym wykonujesz pełną procedurę, łącznie z oceną i ograniczaniem ryzyka.

Czy kraj niskiego ryzyka zwalnia ze zbierania geolokalizacji?
Nie. Geolokalizacja działek i pozostałe dane z art. 9 obowiązują niezależnie od kategorii. Uproszczenie dotyczy tylko oceny i mitygowania ryzyka.

Które kraje są na liście wysokiego ryzyka?
W pierwszej liście z maja 2025 r. były to cztery kraje: Białoruś, Mjanma, Korea Północna i Rosja. Lista podlega przeglądom, więc warto sprawdzać aktualny stan.

Jaka jest domyślna kategoria dla kraju spoza list?
Standardowe ryzyko. Jeśli państwa nie ma na liście niskiego ani wysokiego ryzyka, traktujesz je jak standardowe i stosujesz pełną należytą staranność.

Czy klasyfikacja krajów może się zmienić?
Tak. Komisja aktualizuje listę okresowo, m.in. w oparciu o nowe dane o wylesianiu. Zmiana kategorii z niskiej na standardową oznacza, że nie możesz już korzystać z uproszczonej procedury dla danego kraju.

Od kiedy przepisy będą egzekwowane?
Terminy określa rozporządzenie (UE) 2025/2650, opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE w grudniu 2025 r.: 30 grudnia 2026 r. dla dużych i średnich podmiotów oraz 30 czerwca 2027 r. dla mikro i małych. Wyjątek: mikro i małe podmioty handlujące drewnem (objętym wcześniej EUTR) obowiązuje już data 30 grudnia 2026 r.

Ocena ryzyka EUDR i klasyfikacja krajów EUDR nie są formalnością do odhaczenia — wyznaczają zakres pracy, który weźmiesz na siebie przy każdej partii towaru. Kraj niskiego ryzyka oznacza lżejszą procedurę, ale nadal wymaga geolokalizacji i oświadczenia. Kraj standardowy lub wysoki to pełna należyta staranność. A ponieważ lista jest ruchoma, największą wartość ma dobrze poukładany proces i porządne dane, które przetrwają zmianę kategorii.

Jeśli zastanawiasz się, jak przełożyć klasyfikację krajów na konkretne obowiązki w swojej firmie i jakie dane zebrać w pierwszej kolejności, zacznij od naszego opracowania o rozporządzeniu EUDR. Znajdziesz tam praktyczne wyjaśnienie zakresu przepisów i punkty, od których warto zacząć przygotowania.